Theo Luật Thi hành án dân sự hiện hành, thời hạn tự nguyện thi hành án là 10 ngày kể từ ngày người phải thi hành án nhận được quyết định thi hành án hoặc được thông báo hợp lệ quyết định đó. Trong 10 ngày này, bạn có thể tự trả tiền, giao tài sản, thực hiện công việc theo bản án mà không bị cưỡng chế và không phải chịu chi phí cưỡng chế. Hết hạn mà có điều kiện nhưng không tự nguyện thi hành thì chấp hành viên tổ chức cưỡng chế.
Bài này viết cho cả hai phía. Người phải thi hành án cần biết mười ngày đó nên làm gì cho đúng, kể cả khi không đủ tiền trả một lần. Người được thi hành án cần biết vì sao phải chờ hết mười ngày mới có cưỡng chế, và những gì chấp hành viên được làm ngay cả trong mười ngày đó để ngăn tẩu tán. Bài không hướng dẫn cách trì hoãn hay giấu tài sản; ngược lại, nêu rõ hệ quả pháp lý của việc đó. Con số theo Luật Thi hành án dân sự đang áp dụng, đối chiếu bản sửa đổi mới nhất.
Tính 10 ngày cho đúng
Thời hạn này tính theo cách tính thời hạn chung của Bộ luật Dân sự, nhưng mốc bắt đầu là ngày nhận quyết định thi hành án, không phải ngày bản án có hiệu lực.
- Xác định ngày bạn nhận được quyết định thi hành án: ngày ký nhận khi chấp hành viên giao trực tiếp, ngày trên phiếu báo phát nếu gửi bưu chính, hoặc ngày được coi là thông báo hợp lệ nếu quyết định được niêm yết công khai theo quy định.
- Không tính ngày nhận; ngày thứ nhất là ngày kế tiếp. Ví dụ giả định: nhận quyết định thứ Hai ngày 2, ngày thứ mười là thứ Năm ngày 12.
- Thứ Bảy, Chủ nhật trong khoảng giữa vẫn được tính. Nếu ngày thứ mười rơi vào ngày nghỉ thì lùi sang ngày làm việc kế tiếp.
- Từ chối ký nhận không làm hạn ngừng chạy. Khi người phải thi hành án từ chối nhận, việc thông báo có thể được lập biên bản có người chứng kiến và vẫn được coi là hợp lệ.
- Đổi chỗ ở mà không báo cũng không giúp gì: quyết định có thể được niêm yết tại nơi cư trú cuối cùng đã biết, và hạn tính theo mốc niêm yết hợp lệ.
Nói ngắn gọn, mười ngày là mười ngày lịch kể từ hôm sau ngày nhận. Không có thủ tục "xin thêm thời gian tự nguyện" theo nghĩa kéo dài mốc cưỡng chế, nhưng có những cách hợp pháp để thoả thuận lịch trả, sẽ nói ở dưới.
Trong 10 ngày, người phải thi hành án nên làm gì
Đọc kỹ quyết định thi hành án. Quyết định ghi rõ khoản phải thi hành, người được thi hành án, chấp hành viên phụ trách và nơi nộp tiền. Đối chiếu với phần quyết định của bản án để chắc không có sai sót về số tiền.
Liên hệ chấp hành viên sớm. Đến cơ quan thi hành án, gặp chấp hành viên được phân công, trình bày khả năng thi hành. Đây là cách tốt nhất để mọi trao đổi tiếp theo được ghi nhận trong hồ sơ.
Nộp tiền đúng nơi và lấy biên lai. Tiền thi hành án nộp tại cơ quan thi hành án hoặc theo hướng dẫn chính thức, có biên lai. Trả thẳng cho người được thi hành án cũng được nếu hai bên đồng ý, nhưng phải có giấy xác nhận rõ ràng và báo cho cơ quan thi hành án để ghi nhận; không có giấy tờ thì khoản đã trả rất khó được trừ.
Chưa đủ tiền: đề xuất thoả thuận. Luật cho phép các bên thoả thuận về thời gian, địa điểm, phương thức, nội dung thi hành án. Bạn có thể đề nghị trả theo đợt. Thoả thuận phải lập thành văn bản; nếu bên kia không đồng ý thì việc thi hành vẫn theo quyết định.
Có lý do để hoãn hay tạm đình chỉ thì nêu bằng văn bản. Luật quy định một số trường hợp hoãn thi hành án như người phải thi hành án ốm nặng có xác nhận của cơ sở y tế, hoặc có yêu cầu của người có thẩm quyền kháng nghị. Nêu bằng văn bản kèm chứng cứ, đừng chỉ nói miệng.
Hết 10 ngày: cưỡng chế và chi phí
Nếu hết thời hạn tự nguyện mà người phải thi hành án có điều kiện nhưng không thi hành, chấp hành viên tổ chức cưỡng chế. Các biện pháp cưỡng chế theo luật gồm khấu trừ tiền trong tài khoản, trừ vào thu nhập (tiền lương, tiền công, lương hưu), thu tiền từ hoạt động kinh doanh, thu tiền đang do người thứ ba giữ, kê biên và xử lý tài sản kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ, khai thác tài sản, buộc chuyển giao vật hoặc giấy tờ, buộc thực hiện hoặc không thực hiện một công việc.
Chi phí cưỡng chế do người phải thi hành án chịu, trừ một số trường hợp luật quy định khác. Chi phí này gồm các khoản như thông báo, mua nguyên vật liệu, thuê phương tiện, bảo vệ, định giá, bán đấu giá tài sản. Với một vụ kê biên nhà, các khoản này có thể không nhỏ, và chúng được trừ thẳng vào tiền bán tài sản trước khi đến phần còn lại của bạn.
Việc cưỡng chế cũng có giới hạn về thời gian để bảo vệ đời sống bình thường của người dân: theo luật hiện hành, không tổ chức cưỡng chế vào ban đêm, ngày nghỉ, ngày lễ, và trong khoảng thời gian trước và sau Tết Nguyên đán, cùng một số trường hợp khác. Những giới hạn này không làm mất nghĩa vụ, chỉ dời thời điểm.
Tài sản bị kê biên được định giá rồi bán đấu giá. Giá bán đấu giá thường thấp hơn giá bạn tự bán. Đây là lý do thực tế để chủ động trong mười ngày: tự bán một tài sản để trả nợ với giá thị trường thường có lợi cho chính người phải thi hành án hơn là để đến bước kê biên.
Điều chấp hành viên được làm ngay, kể cả trong 10 ngày
Mười ngày tự nguyện không phải mười ngày "an toàn" để chuyển tài sản đi nơi khác. Luật cho phép chấp hành viên áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án ngay khi cần ngăn chặn tẩu tán, huỷ hoại tài sản hoặc trốn tránh việc thi hành.
- Phong toả tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ.
- Tạm giữ tài sản, giấy tờ của người phải thi hành án.
- Tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản.
- Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý tài sản, tài khoản cung cấp thông tin.
- Giao dịch chuyển nhượng, tặng cho tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án có thể bị yêu cầu toà tuyên vô hiệu.
- Hành vi cố ý không chấp hành bản án có thể bị xử phạt hành chính; trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự.
Với người được thi hành án, nếu bạn biết bên kia đang rao bán nhà hoặc rút tiền, hãy báo ngay cho chấp hành viên bằng văn bản kèm thông tin cụ thể. Biện pháp bảo đảm chỉ hiệu quả khi đến trước giao dịch.
Phía người được thi hành án: theo dõi gì trong và sau 10 ngày
Nếu bạn là người được thi hành án, mười ngày tự nguyện là khoảng thời gian bạn không thể đòi cưỡng chế, nhưng không phải lúc để ngồi chờ. Việc đầu tiên là ghi lại ngày người phải thi hành án nhận quyết định; hỏi chấp hành viên nếu bạn không biết, vì ngày hết hạn tự nguyện của họ là mốc để bạn đề nghị bước tiếp theo.
Việc thứ hai là cung cấp thông tin. Chấp hành viên phải xác minh điều kiện thi hành án, nhưng những gì bạn biết về tài khoản, nhà đất, xe, nơi làm việc, khoản phải thu của bên kia sẽ rút ngắn việc xác minh rất nhiều. Gửi bằng văn bản, ghi nguồn thông tin, kèm ảnh chụp hay giấy tờ nếu có, và xin xác nhận đã nhận.
Việc thứ ba là cân nhắc đề nghị thoả thuận nếu bên kia đề xuất trả theo đợt. Một thoả thuận rõ ràng, có lịch cụ thể, có điều khoản "không trả đúng một đợt thì thi hành toàn bộ phần còn lại theo bản án", nhiều khi giúp bạn nhận tiền nhanh hơn một cuộc kê biên kéo dài. Đừng ký thoả thuận không có thời hạn hoặc không có điều khoản đó.
Sau mười ngày, nếu chưa thấy động tĩnh, bạn có quyền hỏi chấp hành viên bằng văn bản về kết quả xác minh và kế hoạch cưỡng chế. Nếu cho rằng chấp hành viên chậm trễ không có lý do, luật thi hành án có thủ tục khiếu nại riêng về quyết định, hành vi của chấp hành viên, với thời hiệu tính bằng ngày; làm sớm khi có căn cứ.
Bảng tình huống của người phải thi hành án và hướng xử lý hợp pháp
Các tình huống dưới đây là ví dụ giả định thường gặp. Mỗi cách xử lý đều phải thông qua chấp hành viên và có văn bản.
| Tình huống | Hướng xử lý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Có tiền trả đủ | Nộp trong 10 ngày, lấy biên lai, đề nghị ra quyết định đình chỉ khi đã xong | Kiểm tra cả khoản lãi chậm trả nếu bản án có tuyên |
| Chỉ trả được một phần | Nộp phần có, đề xuất thoả thuận lịch trả phần còn lại với người được thi hành án | Không có thoả thuận thì phần còn lại vẫn bị cưỡng chế |
| Có tài sản nhưng chưa có tiền mặt | Tự bán tài sản để trả, báo trước cho chấp hành viên | Nếu tài sản đã bị tạm dừng giao dịch, phải được chấp hành viên đồng ý |
| Không có tài sản, thu nhập | Cung cấp thông tin trung thực cho việc xác minh | Cơ quan có thể ra quyết định chưa có điều kiện thi hành án; xác minh lại định kỳ |
| Cho rằng bản án sai | Vẫn thi hành, song song gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm nếu có căn cứ | Chỉ người có thẩm quyền kháng nghị mới hoãn được việc thi hành |
Điểm chung của mọi dòng là minh bạch với chấp hành viên. Người phải thi hành án hợp tác thường được trao đổi về lịch trả, còn người né tránh thì đi thẳng tới cưỡng chế và chịu chi phí.
Câu hỏi thường gặp
Không nhận quyết định thi hành án thì có thoát được 10 ngày không?
Không. Từ chối nhận vẫn có thể được lập biên bản và coi là đã thông báo hợp lệ; quyết định cũng có thể được niêm yết công khai. Thời hạn tự nguyện vẫn chạy, và việc né tránh còn có thể dẫn đến biện pháp bảo đảm ngay lập tức.
Trả tiền thẳng cho người được thi hành án có được tính không?
Có thể được tính nếu có giấy xác nhận rõ ràng của người nhận về số tiền, ngày trả, nội dung là trả theo bản án nào. Bạn phải nộp giấy này cho cơ quan thi hành án để được ghi nhận. Nộp qua cơ quan thi hành án vẫn là cách an toàn nhất.
Đã hết 10 ngày nhưng muốn trả thì có còn được không?
Được. Bạn có thể tự nguyện thi hành bất cứ lúc nào trước khi cưỡng chế hoàn tất, và việc tự trả giúp giảm các chi phí cưỡng chế chưa phát sinh. Những chi phí đã phát sinh cho việc chuẩn bị cưỡng chế thì vẫn có thể phải chịu.
Người được thi hành án có quyền đồng ý cho hoãn không?
Có. Người được thi hành án có thể đồng ý cho người phải thi hành án hoãn bằng văn bản, ghi rõ thời hạn hoãn. Cần biết rằng thời gian hoãn do chính người được thi hành án đồng ý có thể vẫn được tính vào thời hiệu, nên đặt thời hạn cụ thể.
Lương hằng tháng có bị trừ để thi hành án không?
Có thể. Trừ vào thu nhập là một biện pháp cưỡng chế, thực hiện qua nơi trả lương, với mức trừ có giới hạn theo luật để người phải thi hành án còn đủ sinh sống. Nơi trả lương có nghĩa vụ thực hiện quyết định trừ thu nhập khi nhận được.
Chấp hành viên đến kê biên nhà khi đang có người già, trẻ nhỏ thì sao?
Việc kê biên nhà ở có những quy định riêng nhằm bảo đảm chỗ ở tối thiểu trong một số trường hợp, và việc cưỡng chế có giới hạn về thời gian. Bạn nên trình bày hoàn cảnh bằng văn bản với chấp hành viên từ sớm. Nếu cho rằng việc cưỡng chế trái luật, có quyền khiếu nại theo thủ tục thi hành án.