Trong lúc giải quyết vụ án dân sự, nhiều quyết định của toà không bị kháng cáo mà bị khiếu nại, và hạn khiếu nại tính bằng ngày làm việc, rất ngắn. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, khiếu nại việc trả lại đơn khởi kiện là 7 ngày làm việc kể từ ngày nhận văn bản trả lại đơn; khiếu nại quyết định áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ hoặc không áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời là 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận quyết định. Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng nói chung có thời hiệu riêng.
Khác với bản án sơ thẩm mà ai cũng biết là có thể kháng cáo, các quyết định này thường đến lặng lẽ qua đường bưu điện, kèm lời lẽ khó hiểu, và người nhận không biết mình có quyền phản đối. Đến khi biết thì hạn đã qua. Bài này liệt kê các quyết định hay gặp, cách phản đối từng loại, thời hạn và người giải quyết, theo bộ luật 2015. Các mốc ngày làm việc đều không tính thứ Bảy, Chủ nhật và ngày nghỉ lễ; hãy đối chiếu bản sửa đổi mới nhất.
Bảng quyết định và cách phản đối
Mỗi quyết định có đường phản đối riêng: kháng cáo, khiếu nại, hoặc không phản đối được. Nhầm đường là mất hạn, vì vậy bảng này ghi cả cột "đường".
| Quyết định của toà | Đường phản đối | Thời hạn | Ai giải quyết |
|---|---|---|---|
| Trả lại đơn khởi kiện | Khiếu nại | 7 ngày làm việc kể từ ngày nhận văn bản trả lại đơn | Chánh án toà đã trả lại đơn, sau đó có thể lên toà cấp trên trực tiếp |
| Áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ, không áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời | Khiếu nại | 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận quyết định | Chánh án toà đang giải quyết vụ án |
| Chuyển vụ án sang toà khác | Khiếu nại | 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận quyết định | Chánh án toà đã chuyển vụ án |
| Tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết vụ án sơ thẩm | Kháng cáo | 7 ngày kể từ ngày nhận hoặc niêm yết | Toà cấp phúc thẩm |
| Công nhận sự thoả thuận của các đương sự | Không kháng cáo | Có hiệu lực ngay | Chỉ xem xét lại theo giám đốc thẩm khi có căn cứ luật định |
| Quyết định, hành vi tố tụng khác mà bạn cho là trái luật | Khiếu nại về tố tụng | Thời hiệu tính bằng ngày, tính từ khi nhận hoặc biết | Người đứng đầu cơ quan tố tụng tương ứng |
Chỗ dễ nhầm nhất là 7 ngày làm việc của việc trả lại đơn và 7 ngày lịch của việc kháng cáo quyết định đình chỉ. Một cái không tính ngày nghỉ, một cái có tính. Ghi rõ "làm việc" hay "lịch" bên cạnh mỗi mốc trong danh sách theo dõi của bạn.
Bị trả lại đơn khởi kiện: đọc lý do trước, quyết định sau
Văn bản trả lại đơn phải ghi rõ lý do. Lý do hay gặp: chưa đủ điều kiện khởi kiện (ví dụ giả định: tranh chấp quyền sử dụng đất chưa qua hoà giải tại uỷ ban nhân dân cấp xã), không thuộc thẩm quyền của toà, sự việc đã được giải quyết bằng bản án có hiệu lực, không sửa đổi bổ sung đơn đúng hạn, không nộp tạm ứng án phí đúng hạn, hoặc người khởi kiện không có quyền khởi kiện.
Trước khi khiếu nại, hãy tự hỏi: lý do toà nêu có đúng không, và nếu đúng thì sửa có nhanh hơn khiếu nại không. Nếu toà trả đơn vì thiếu một giấy tờ bạn bổ sung được trong vài ngày, nộp lại đơn mới thường nhanh hơn. Nếu toà trả vì cho rằng không thuộc thẩm quyền mà bạn thấy rõ là thuộc, hoặc cho rằng đã hết thời hiệu trong khi chưa ai yêu cầu áp dụng thời hiệu, thì khiếu nại là đường đúng.
Khiếu nại phải gửi trong 7 ngày làm việc kể từ ngày nhận văn bản trả lại đơn, gửi cho chính toà đã trả đơn. Chánh án phân công một thẩm phán khác xem xét và giải quyết trong thời hạn ngắn; nếu không đồng ý với kết quả, luật cho phép khiếu nại tiếp lên chánh án toà cấp trên trực tiếp, cũng trong thời hạn tính bằng ngày làm việc. Quyết định ở cấp này là quyết định cuối cùng.
Song song, hãy theo dõi thời hiệu khởi kiện của chính vụ việc. Thời gian khiếu nại vẫn trôi, và nếu cuối cùng bạn phải nộp lại đơn thì thời hiệu cũng phải còn.
Biện pháp khẩn cấp tạm thời: 3 ngày làm việc là rất ít
Biện pháp khẩn cấp tạm thời là gì trong bối cảnh này. Đó là các biện pháp toà áp dụng trước khi xét xử để giữ nguyên hiện trạng, bảo toàn tài sản hoặc bảo vệ chứng cứ: phong toả tài khoản, kê biên tài sản, cấm chuyển dịch quyền về tài sản, cấm thay đổi hiện trạng, buộc tạm ứng tiền cấp dưỡng hay tiền lương. Bản chất và điều kiện áp dụng đã có nhiều bài riêng; ở đây chỉ bàn mốc.
Ai được khiếu nại. Cả người bị áp dụng (ví dụ giả định: tài khoản công ty bị phong toả) lẫn người yêu cầu mà bị toà từ chối đều có quyền khiếu nại, viện kiểm sát có quyền kiến nghị.
Hạn 3 ngày làm việc. Tính từ ngày nhận được quyết định áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ, hoặc văn bản không áp dụng. Chánh án giải quyết trong 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận khiếu nại; quyết định của chánh án là cuối cùng.
Khiếu nại không làm dừng biện pháp. Trong lúc chờ giải quyết, biện pháp vẫn được thi hành. Nếu bạn bị phong toả nhầm, ngoài khiếu nại hãy xem có thể đề nghị toà huỷ bỏ hoặc thay đổi biện pháp trên cơ sở thực hiện biện pháp bảo đảm khác không.
Chuẩn bị trước thay vì chạy theo. Doanh nghiệp đang có tranh chấp nên giao một người theo dõi thư từ của toà hằng ngày. Ba ngày làm việc không chờ được ai đi công tác về.
Quyết định chuyển vụ án và tranh chấp thẩm quyền
Khi thụ lý rồi mới phát hiện vụ án không thuộc thẩm quyền của mình, toà ra quyết định chuyển hồ sơ cho toà có thẩm quyền và xoá tên vụ án trong sổ thụ lý. Đương sự có quyền khiếu nại quyết định này trong 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận; chánh án toà đã ra quyết định giải quyết trong thời hạn ngắn.
Năm 2025 việc tổ chức lại hệ thống toà án theo mô hình toà án nhân dân khu vực thay cho toà án cấp huyện trước đây, cùng với sắp xếp lại địa giới hành chính, khiến câu hỏi "toà nào có thẩm quyền" phát sinh nhiều hơn trong giai đoạn chuyển tiếp. Đơn đã nộp ở toà cũ có thể được chuyển sang toà mới theo quy định chuyển tiếp. Việc chuyển này có văn bản; khi nhận, hãy đọc kỹ để biết hồ sơ của bạn đang nằm ở đâu và ghi lại tên toà, địa chỉ mới.
Quyết định chuyển vụ án không làm mất thời gian mà vụ án đã được thụ lý. Nhưng thời gian chuyển hồ sơ có thể kéo dài vài tuần. Trong lúc đó, các hạn đã có (ví dụ hạn giao nộp chứng cứ toà cũ đã ấn định) cần được hỏi lại với toà mới thay vì tự suy đoán.
Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng khác
Ngoài các quyết định có thủ tục riêng ở trên, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 có một chương về khiếu nại, tố cáo trong tố tụng dân sự. Đường này dùng khi bạn cho rằng một quyết định hoặc hành vi của người tiến hành tố tụng là trái luật và xâm phạm quyền của bạn.
- Thời hiệu khiếu nại tính bằng ngày, bắt đầu từ ngày bạn nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi đó. Con số cụ thể nằm ở chương khiếu nại, tố cáo của bộ luật; đối chiếu bản hiện hành và làm ngay khi phát hiện.
- Khiếu nại gửi cho người có thẩm quyền theo quy định, thường là chánh án đối với quyết định, hành vi của thẩm phán, thư ký toà án.
- Ví dụ giả định về hành vi có thể khiếu nại: không cho bạn tiếp cận tài liệu bên kia đã nộp mà không nêu lý do; không chuyển đơn yêu cầu thu thập chứng cứ của bạn vào hồ sơ.
- Không dùng đường khiếu nại tố tụng để phản đối nội dung bản án sơ thẩm. Bản án thì kháng cáo; nhầm đường là mất hạn kháng cáo.
- Giữ lời lẽ khách quan, nêu sự việc, ngày giờ, người liên quan, quyền nào bị ảnh hưởng và yêu cầu cụ thể.
Nếu cảm thấy cách làm việc của toà có vấn đề nhưng chưa chắc có trái luật không, hãy hỏi lại bằng văn bản trước. Một văn bản đề nghị toà giải thích thường giải quyết được việc nhanh hơn một lá đơn khiếu nại.
Viết đơn khiếu nại ngắn mà đủ trong hạn ngày làm việc
Với hạn 3 hoặc 7 ngày làm việc, đơn khiếu nại không cần hoàn hảo, nhưng phải đủ để người giải quyết hiểu bạn phản đối cái gì và muốn gì. Làm theo thứ tự sau, mất khoảng một buổi.
- Ghi ngày nhận quyết định ngay trên phong bì, chụp lại. Tính hạn chót theo ngày làm việc và viết ra giấy.
- Mở đầu đơn: họ tên, địa chỉ, tư cách trong vụ án (nguyên đơn, bị đơn, người liên quan), số và ngày của quyết định bị khiếu nại.
- Nêu ngắn gọn bạn không đồng ý điểm nào trong quyết định. Mỗi điểm một đoạn, không quá năm sáu câu.
- Nêu căn cứ: sự kiện thực tế, tài liệu bạn đang có, quy định bạn cho là toà áp dụng chưa đúng. Không chắc số điều thì mô tả nội dung quy định, đừng đoán số.
- Nêu yêu cầu cụ thể: huỷ quyết định trả lại đơn và tiếp tục thụ lý; huỷ bỏ biện pháp phong toả đối với tài khoản nào; giữ vụ án tại toà đang giải quyết.
- Đính kèm bản sao quyết định bị khiếu nại và tài liệu chứng minh, ký tên, ghi ngày.
- Nộp trực tiếp và xin xác nhận; nếu gửi bưu chính thì gửi bảo đảm, giữ biên nhận có ngày.
Sau khi nộp, ghi lại hạn mà người giải quyết phải trả lời. Hết hạn đó mà chưa có văn bản, bạn hỏi lại bằng văn bản. Nếu có quyền khiếu nại tiếp lên cấp trên, hạn cho bước tiếp theo bắt đầu từ ngày bạn nhận quyết định giải quyết, nên lại ghi ngày nhận như bước đầu.
Những lỗi làm mất quyền phản đối
Đếm 7 ngày làm việc thành 7 ngày lịch, hoặc ngược lại. Hậu quả là nộp sớm (không sao) hoặc nộp muộn (mất quyền). Khi phân vân, đếm theo cách ra ngày sớm hơn.
Khiếu nại sai người nhận. Gửi lên viện kiểm sát, lên uỷ ban nhân dân hay cơ quan báo chí thay vì gửi chánh án toà đã ra quyết định. Đơn có thể được chuyển, nhưng mất thời gian và có khi không kịp.
Kháng cáo một quyết định không kháng cáo được. Quyết định công nhận sự thoả thuận có hiệu lực ngay; kháng cáo sẽ không được chấp nhận. Nếu cho rằng thoả thuận có vấn đề do bị lừa dối, ép buộc, hãy tìm hiểu đường đề nghị giám đốc thẩm.
Chờ có bản dịch, chờ hỏi người quen. Các hạn ở đây quá ngắn để chờ. Nộp đơn khiếu nại ngắn trong hạn trước, bổ sung lập luận sau.
Câu hỏi thường gặp
Bị trả lại đơn khởi kiện thì có cần khiếu nại hay nộp lại đơn mới?
Tuỳ lý do trả đơn. Nếu lý do đúng và bạn khắc phục được nhanh, nộp lại đơn mới thường gọn hơn. Nếu bạn cho rằng toà trả đơn sai, khiếu nại trong 7 ngày làm việc. Hai việc có thể cân nhắc song song, miễn là thời hiệu khởi kiện của vụ việc vẫn còn.
Có kháng cáo được quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không?
Không theo đường kháng cáo. Quyết định này bị khiếu nại với chánh án toà đang giải quyết vụ án trong 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận, và quyết định giải quyết của chánh án là cuối cùng. Bạn vẫn có thể đề nghị toà thay đổi, huỷ bỏ biện pháp khi căn cứ áp dụng không còn.
Ngày làm việc có tính thứ Bảy không?
Ngày làm việc theo cách hiểu chung là các ngày trong tuần trừ thứ Bảy, Chủ nhật và ngày nghỉ lễ, Tết theo Bộ luật Lao động. Nếu một ngày thứ Bảy được bố trí làm bù theo thông báo của nhà nước, nên hỏi lại toà cách tính trong trường hợp cụ thể để tránh rủi ro.
Quyết định công nhận thoả thuận ly hôn có thay đổi được không?
Quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thoả thuận của các đương sự có hiệu lực ngay, không bị kháng cáo. Chỉ có thể xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm khi có căn cứ cho thấy thoả thuận bị nhầm lẫn, lừa dối, đe doạ, cưỡng ép hoặc vi phạm điều cấm của luật.
Đang khiếu nại việc trả lại đơn thì thời hiệu khởi kiện có tạm dừng không?
Không nên giả định là có. Thời gian giải quyết khiếu nại thường ngắn, nhưng thời hiệu khởi kiện vẫn tính theo quy định riêng của Bộ luật Dân sự. Nếu vụ việc sát hạn thời hiệu, hãy tính phương án nộp lại đơn đã khắc phục song song với khiếu nại.