Bản án dân sự đã có hiệu lực pháp luật thì không còn kháng cáo được; muốn xem xét lại chỉ còn thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, và đương sự không tự mở được thủ tục này mà chỉ có quyền đề nghị người có thẩm quyền kháng nghị. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đương sự đề nghị giám đốc thẩm trong 1 năm kể từ ngày bản án có hiệu lực; thời hạn để người có thẩm quyền kháng nghị là 3 năm, có thể kéo dài thêm 2 năm trong những điều kiện nhất định. Tái thẩm có thời hạn kháng nghị 1 năm kể từ ngày người có thẩm quyền biết được căn cứ.
Nhiều người coi giám đốc thẩm là "cấp xét xử thứ ba" và nghĩ cứ không đồng ý là gửi đơn. Thực tế đây là thủ tục đặc biệt, tỷ lệ được kháng nghị thấp, và các mốc thời gian chạy âm thầm từ ngày bản án có hiệu lực, trong khi người thua kiện còn đang buồn bực hay đang lo thi hành án. Bài này nêu các mốc, những gì phải có để đơn đáng được xem, và vì sao nên làm sớm. Tổ chức toà án thay đổi từ năm 2025 làm thay đổi người có thẩm quyền kháng nghị và nơi nhận đơn; bạn đối chiếu luật sửa đổi mới nhất trước khi gửi.
Bảng mốc giám đốc thẩm và tái thẩm
Các mốc dưới đây theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 cho bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật. Án hình sự và hành chính có quy định riêng trong bộ luật tố tụng tương ứng.
| Mốc | Thời hạn | Tính từ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Đương sự đề nghị giám đốc thẩm | 1 năm | Ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật | Đề nghị bằng văn bản, kèm tài liệu chứng minh vi phạm |
| Người có thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm | 3 năm | Ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật | Có thể kéo dài thêm 2 năm khi đủ điều kiện luật định |
| Kháng nghị tái thẩm | 1 năm | Ngày người có thẩm quyền kháng nghị biết được căn cứ tái thẩm | Đương sự thông báo tình tiết mới cho người có thẩm quyền |
| Phiên toà giám đốc thẩm, tái thẩm | Theo thời hạn luật định sau khi nhận hồ sơ kháng nghị | Ngày toà nhận hồ sơ | Không bắt buộc đương sự có mặt, trừ khi được triệu tập |
Điều kiện kéo dài thêm 2 năm, nói gọn, gồm: đương sự đã có đề nghị trong thời hạn 1 năm, sau 3 năm vẫn tiếp tục khiếu nại, và bản án có vi phạm nghiêm trọng, xâm phạm lợi ích của nhà nước, cộng đồng hoặc người thứ ba. Điều kiện đầu tiên phụ thuộc hoàn toàn vào bạn: đã đề nghị trong năm đầu hay chưa. Đề nghị muộn là tự đóng lại khả năng kéo dài.
Giám đốc thẩm và tái thẩm khác nhau ở căn cứ
Giám đốc thẩm sửa sai về luật và thủ tục. Căn cứ gồm: kết luận trong bản án không phù hợp với tình tiết khách quan của vụ án, gây thiệt hại cho đương sự; có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng làm đương sự không thực hiện được quyền của mình; có sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng pháp luật dẫn đến bản án sai. Ngoài các căn cứ đó, phải kèm điều kiện vi phạm đã ảnh hưởng đến kết quả.
Tái thẩm mở lại vì có điều mới. Căn cứ gồm: mới phát hiện tình tiết quan trọng của vụ án mà đương sự đã không thể biết được trong quá trình giải quyết; có cơ sở chứng minh kết luận giám định, lời dịch không đúng sự thật hoặc có giả mạo chứng cứ; người tiến hành tố tụng cố ý làm sai lệch hồ sơ hoặc cố ý kết luận trái pháp luật; bản án, quyết định hoặc văn bản mà toà dựa vào đã bị huỷ bỏ.
Không đồng ý với cách toà đánh giá chứng cứ chưa phải là căn cứ. Đây là lý do phổ biến nhất của đơn đề nghị và cũng là lý do phổ biến nhất để đơn không được chấp nhận. Đơn phải chỉ ra vi phạm cụ thể, không chỉ là bất đồng.
Chọn đúng thủ tục quyết định cách đếm thời hạn. Nếu thực chất là tình tiết mới, mốc tính là ngày biết căn cứ chứ không phải ngày bản án có hiệu lực. Ghi rõ ngày và cách bạn phát hiện tình tiết mới, kèm bằng chứng.
Chuẩn bị đơn đề nghị trong năm đầu
Một năm nghe dài, nhưng những vụ đáng đề nghị thường cần nhiều tháng để thu thập tài liệu. Làm theo thứ tự sau ngay khi bản án có hiệu lực.
- Xin bản án, quyết định có hiệu lực (sơ thẩm không bị kháng cáo, hoặc bản án phúc thẩm). Ghi ngày có hiệu lực: với bản án phúc thẩm là ngày tuyên án.
- Đọc lại bản án theo từng phần: toà xác định sự kiện gì, dựa vào chứng cứ nào, áp dụng quy định nào, tính toán ra sao. Đánh dấu chỗ bạn cho là sai và lý do.
- Đối chiếu từng chỗ với ba nhóm căn cứ giám đốc thẩm. Chỗ nào chỉ là bất đồng về đánh giá thì để riêng; đừng làm loãng đơn.
- Gom tài liệu chứng minh: biên bản phiên toà, chứng cứ đã nộp mà toà không xem xét, văn bản cho thấy bạn không được thực hiện quyền tố tụng.
- Viết đơn đề nghị: thông tin người đề nghị, bản án bị đề nghị, vi phạm cụ thể, yêu cầu (huỷ hay sửa phần nào), danh mục tài liệu kèm theo.
- Gửi đến người có thẩm quyền kháng nghị theo luật hiện hành, hoặc gửi qua toà đã xét xử nếu luật cho phép. Xin giấy xác nhận đã nhận đơn có ghi ngày; đó là bằng chứng bạn đã đề nghị trong năm đầu.
Gửi một lần, gửi đúng chỗ, giữ giấy xác nhận. Việc gửi tràn lan nhiều nơi không làm tăng cơ hội mà làm hồ sơ khó theo dõi.
Bản án đang thi hành thì đề nghị giám đốc thẩm có làm dừng lại không
Không tự động. Bản án đã có hiệu lực vẫn được thi hành trong lúc bạn đề nghị giám đốc thẩm. Chỉ người có thẩm quyền kháng nghị mới có quyền yêu cầu hoãn thi hành án để xem xét, và sau khi kháng nghị thì có thể quyết định tạm đình chỉ thi hành. Đơn đề nghị của bạn có thể kèm đề nghị hoãn thi hành, nêu rõ hậu quả khó khắc phục nếu tiếp tục thi hành (ví dụ giả định: căn nhà duy nhất sắp bị bán đấu giá để thi hành một bản án mà bạn có căn cứ cho là sai).
Ở chiều ngược lại, nếu bạn là người được thi hành án, việc bên kia gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm không phải là lý do để bạn chờ. Các mốc thi hành án như thời hiệu yêu cầu thi hành án vẫn chạy. Hãy làm đơn yêu cầu thi hành án đúng hạn; nếu sau đó có kháng nghị và tạm đình chỉ thì cơ quan thi hành án sẽ thông báo.
Một tình huống hay gặp là bản án đã thi hành xong một phần trước khi có kháng nghị. Nếu sau đó bản án bị huỷ hoặc sửa, việc giải quyết hậu quả của phần đã thi hành (trả lại tài sản, tiền) đi theo quy định riêng về thi hành án và có thể kéo dài, nhất là khi tài sản đã được bán cho người thứ ba ngay tình. Đây là lý do nữa để đề nghị sớm và nêu rõ đề nghị hoãn thi hành ngay trong đơn, thay vì chờ đến khi cơ quan thi hành án đã kê biên, định giá.
Việc tự ý không thi hành bản án đã có hiệu lực với lý do "đang đề nghị giám đốc thẩm" có thể khiến bạn bị cưỡng chế và chịu chi phí cưỡng chế. Đề nghị là quyền, còn thi hành là nghĩa vụ; hai việc đi song song.
Khi nào cần luật sư và cách hỏi cho đúng
Thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm là chỗ mà một lá đơn tự viết thường thiếu cái cốt lõi: chỉ ra vi phạm cụ thể bằng ngôn ngữ của luật tố tụng. Nếu vụ việc liên quan nhà đất, tài sản lớn, quyền nuôi con hay một quyết định ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, việc có người làm nghề đọc hồ sơ trong năm đầu là đáng cân nhắc. Họ có thể cho bạn biết thẳng rằng vụ của bạn không có căn cứ, điều này cũng có giá trị vì giúp bạn khỏi tốn thêm thời gian.
Khi hỏi, hãy mang theo bản án các cấp, biên bản phiên toà nếu có, danh sách chứng cứ đã nộp và những gì bạn cho là toà bỏ qua, cùng ngày bản án có hiệu lực. Câu hỏi nên cụ thể: "vi phạm này có thuộc căn cứ giám đốc thẩm không", "tình tiết này có phải là tình tiết mới theo nghĩa tái thẩm không". Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được nhận định ban đầu trước khi quyết định có theo tiếp hay không.
Cần tỉnh táo với những lời hứa chắc chắn được kháng nghị. Không ai quyết định thay người có thẩm quyền kháng nghị, và không có con đường hợp pháp nào để "chạy" một kháng nghị.
Mốc thời gian trong án hình sự và hành chính, để không nhầm
Một số người có vụ việc liên quan nhiều loại án cùng lúc, ví dụ phần bồi thường dân sự trong vụ án hình sự. Những điểm sau giúp bạn tra đúng chỗ, con số cụ thể đối chiếu bộ luật tố tụng tương ứng.
- Vụ án hình sự: thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm phân biệt theo hướng có lợi hay không có lợi cho người bị kết án; theo hướng có lợi thì không bị giới hạn thời gian.
- Phần dân sự trong vụ án hình sự: thời hạn kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
- Vụ án hành chính: Luật Tố tụng hành chính có các mốc đề nghị và kháng nghị tương tự về cấu trúc, đối chiếu con số trong luật.
- Quyết định của trọng tài thương mại không đi đường giám đốc thẩm; có thủ tục yêu cầu toà huỷ phán quyết trọng tài với thời hạn riêng, ngắn.
- Quyết định công nhận hoà giải thành tại toà hoặc ngoài toà: chỉ xem xét lại khi có căn cứ luật định, theo thủ tục riêng.
Tra nhầm bộ luật là nhầm mốc. Khi không chắc vụ việc thuộc loại nào, hỏi lại toà đã ra bản án.
Câu hỏi thường gặp
Quá 1 năm rồi có còn gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm được không?
Bạn vẫn có thể gửi, vì thời hạn kháng nghị của người có thẩm quyền là 3 năm. Nhưng đề nghị sau năm đầu thì mất điều kiện để thời hạn kháng nghị được kéo dài thêm 2 năm, và hồ sơ của bạn thường được xem xét với ưu tiên thấp hơn. Làm sớm vẫn là lựa chọn tốt hơn.
Gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm có phải nộp án phí không?
Đương sự gửi đơn đề nghị không phải nộp tạm ứng án phí như khi kháng cáo. Nếu sau đó có kháng nghị và toà xét xử giám đốc thẩm, án phí được giải quyết theo kết quả. Chi phí thực tế chủ yếu là sao chụp hồ sơ, đi lại và thuê người làm nghề nếu bạn chọn.
Ai có quyền kháng nghị giám đốc thẩm?
Luật trao quyền này cho chánh án toà án và viện trưởng viện kiểm sát ở những cấp nhất định, tuỳ bản án bị kháng nghị do toà nào ra. Việc tổ chức lại toà án năm 2025 làm thay đổi phân cấp này, nên trước khi gửi đơn hãy đối chiếu bộ luật đã sửa đổi hoặc hỏi toà đã xét xử về nơi nhận đơn.
Tìm thấy chứng cứ mới sau 2 năm thì còn tái thẩm được không?
Có thể, vì thời hạn kháng nghị tái thẩm tính từ ngày người có thẩm quyền biết được căn cứ, không tính từ ngày bản án có hiệu lực. Điều kiện là đó phải là tình tiết quan trọng mà trước đây bạn không thể biết được. Hãy gửi thông báo cùng chứng cứ càng sớm càng tốt sau khi phát hiện.
Đơn đề nghị bị trả lời không có căn cứ kháng nghị thì làm gì tiếp?
Bạn có thể đề nghị người có thẩm quyền cao hơn xem xét nếu luật cho phép và còn thời hạn kháng nghị. Nhưng nếu nhiều lần đều được trả lời như nhau, hãy cân nhắc chi phí thời gian và tinh thần. Một ý kiến độc lập của người làm nghề lúc này giúp bạn quyết định có nên dừng không.