Theo Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng lao động xác định thời hạn không quá 36 tháng. Khi hợp đồng hết hạn mà người lao động vẫn tiếp tục làm việc, hai bên có 30 ngày kể từ ngày hết hạn để ký hợp đồng mới; quá 30 ngày không ký thì hợp đồng cũ trở thành hợp đồng không xác định thời hạn. Nếu ký mới là hợp đồng xác định thời hạn thì chỉ được ký thêm một lần, sau đó vẫn làm tiếp thì phải ký hợp đồng không xác định thời hạn, trừ một số trường hợp luật liệt kê riêng.
Ba con số 36 tháng, 30 ngày và một lần ký thêm là khung của mọi câu hỏi kiểu "em ký hợp đồng một năm lần thứ ba rồi thì sao". Bài này đặt chúng lên một dòng thời gian, kèm ví dụ giả định, để cả người lao động lẫn bộ phận nhân sự tự đếm được mình đang ở mốc nào.
Hai loại hợp đồng còn lại sau năm 2021
Từ khi Bộ luật Lao động 2019 có hiệu lực, chỉ còn hai loại hợp đồng lao động: hợp đồng không xác định thời hạn và hợp đồng xác định thời hạn tối đa 36 tháng. Loại hợp đồng theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định dưới 12 tháng của luật cũ không còn là một loại riêng; trước đây là ba loại, nay gộp vào hợp đồng xác định thời hạn.
Điều này kéo theo một hệ quả về cách đếm: một hợp đồng 3 tháng, một hợp đồng 12 tháng hay một hợp đồng 36 tháng đều là hợp đồng xác định thời hạn, và đều được tính là một lần ký khi xét giới hạn "chỉ ký thêm một lần". Nhiều người nghĩ hợp đồng ngắn hạn vài tháng thì "không tính", và đây là chỗ hay sai nhất.
Thời hạn 36 tháng được tính từ thời điểm hợp đồng có hiệu lực, thường là ngày ghi trong hợp đồng hoặc ngày ký nếu không ghi ngày khác. Một hợp đồng ghi thời hạn 40 tháng thì phần vượt không đúng luật; trong tranh chấp, cách xử lý thường là coi hợp đồng đó theo hướng có lợi cho người lao động.
Dòng thời gian của một chuỗi hợp đồng xác định thời hạn
Ví dụ giả định: một nhân viên kỹ thuật bắt đầu làm ngày 01/3 năm thứ nhất, ký hợp đồng 12 tháng. Bảng đi qua từng mốc nếu hai bên cứ để mọi việc tiếp diễn.
| Mốc | Sự việc | Hệ quả theo luật | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| 01/3 năm 1 | Ký hợp đồng lần 1, thời hạn 12 tháng | Hợp đồng xác định thời hạn lần thứ nhất | Ghi rõ ngày bắt đầu và ngày kết thúc |
| 28/2 năm 2 | Hợp đồng lần 1 hết hạn | Nếu vẫn làm việc, bắt đầu đếm 30 ngày | Hai bên trao đổi ký tiếp hay dừng trước ngày này |
| Trong 30 ngày sau | Vẫn làm, chưa ký mới | Quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng cũ | Ký hợp đồng mới trước khi hết 30 ngày |
| Quá 30 ngày | Không ký gì | Hợp đồng lần 1 trở thành không xác định thời hạn | Lập văn bản xác nhận để hai bên cùng rõ |
| Nếu đã ký lần 2 | Hợp đồng xác định thời hạn thứ hai, ví dụ 24 tháng | Đây là lần ký thêm duy nhất được phép | Ghi chú vào hồ sơ: lần sau phải là không xác định thời hạn |
| Hết hợp đồng lần 2 | Vẫn tiếp tục làm | Phải ký hợp đồng không xác định thời hạn | Không ký hợp đồng xác định thời hạn lần ba |
Chuỗi này có hai cửa thoát hợp pháp cho người sử dụng lao động: không ký tiếp khi hợp đồng hết hạn (có báo bằng văn bản về thời điểm chấm dứt), hoặc ký hợp đồng không xác định thời hạn. Cửa thứ ba, ký hợp đồng xác định thời hạn lần ba, không có trong luật trừ các ngoại lệ ở mục dưới.
Đếm mốc 30 ngày sau khi hợp đồng hết hạn
Mốc 30 ngày là khoảng đệm luật cho hai bên khi lỡ để hợp đồng hết hạn mà người lao động vẫn đi làm. Cách đếm:
- Xác định ngày hợp đồng hết hạn theo đúng chữ trong hợp đồng, ví dụ "đến hết ngày 28/02".
- Theo quy tắc chung của Bộ luật Dân sự 2015, thời hạn tính từ ngày tiếp theo ngày hết hạn, tức là ngày 01/3 là ngày thứ nhất.
- Đếm 30 ngày lịch, tính cả cuối tuần và ngày lễ. Trong ví dụ, ngày thứ 30 là 30/3.
- Nếu đến hết ngày thứ 30 vẫn chưa ký hợp đồng mới, hợp đồng cũ trở thành không xác định thời hạn.
- Trong suốt 30 ngày này, tiền lương, bảo hiểm và các quyền lợi khác vẫn theo hợp đồng cũ, không có "khoảng trống" nào.
Một lỗi phổ biến của bộ phận nhân sự là ký hợp đồng mới lùi ngày về ngày hết hạn cũ để "liền mạch". Làm vậy không thay đổi được thực tế là đã quá 30 ngày, và chữ ký lùi ngày có thể trở thành vấn đề khi tranh chấp. Đúng nhất là ký đúng ngày thực tế, ghi rõ hợp đồng có hiệu lực từ ngày nào.
Ba chuỗi hợp đồng thường gặp và cách đọc
Chuỗi 1: hai hợp đồng 12 tháng liền nhau. Ví dụ giả định: chị Lan ký hợp đồng 12 tháng, hết hạn ký tiếp 12 tháng. Lần thứ hai là lần ký thêm duy nhất. Hết lần hai mà chị vẫn làm thì công ty phải ký hợp đồng không xác định thời hạn; nếu công ty đưa hợp đồng 12 tháng thứ ba, chị có quyền đề nghị ký đúng loại.
Chuỗi 2: hợp đồng 6 tháng, rồi để quá hạn hai tháng không ký gì. Ví dụ giả định: anh Minh hết hợp đồng 6 tháng, vẫn đi làm, nhận lương đều, đến tháng thứ hai sau hạn mới được đưa hợp đồng 12 tháng để ký. Lúc đó mốc 30 ngày đã qua, hợp đồng 6 tháng đã trở thành không xác định thời hạn. Ký hợp đồng 12 tháng lúc này về bản chất là thay hợp đồng không xác định thời hạn bằng một hợp đồng bất lợi hơn, anh nên hỏi rõ trước khi ký.
Chuỗi 3: nghỉ mười ngày giữa hai hợp đồng. Ví dụ giả định: công ty để người lao động nghỉ mười ngày rồi ký "hợp đồng mới lần một". Nếu công việc, vị trí, người quản lý không đổi và khoảng nghỉ do công ty sắp xếp, khoảng nghỉ đó khó làm mất đi lịch sử các lần ký trước khi tranh chấp được xem xét.
Những trường hợp được ký nhiều lần hợp đồng xác định thời hạn
Bộ luật Lao động 2019 cho phép ký nhiều lần hợp đồng xác định thời hạn với một số nhóm. Danh sách dưới tóm tắt theo nguyên lý; khi áp dụng, bạn đối chiếu đúng điều khoản của luật và văn bản hướng dẫn.
- Người được thuê làm giám đốc trong doanh nghiệp có vốn nhà nước.
- Người lao động cao tuổi (đã quá tuổi nghỉ hưu theo quy định) mà hai bên thoả thuận tiếp tục làm việc.
- Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam, thời hạn hợp đồng gắn với thời hạn giấy phép lao động.
- Người lao động là thành viên ban lãnh đạo công đoàn cơ sở không chuyên trách mà hợp đồng hết hạn trong khi còn nhiệm kỳ; trường hợp này hợp đồng được gia hạn đến hết nhiệm kỳ.
Ngoài các nhóm trên, việc ký hợp đồng xác định thời hạn lần thứ ba là không đúng luật. Hợp đồng lần ba nếu có thì trong tranh chấp thường được nhìn nhận là hợp đồng không xác định thời hạn.
Góc nhìn hai bên khi hợp đồng sắp hết hạn
Người sử dụng lao động không muốn ký tiếp. Hợp đồng hết hạn là một căn cứ chấm dứt hợp đồng. Doanh nghiệp phải thông báo bằng văn bản cho người lao động về thời điểm chấm dứt. Luật cũ năm 2012 từng ghi mốc báo ít nhất 15 ngày trước khi hết hạn; luật hiện hành không còn ghi con số đó, nhưng báo sớm vẫn là cách tốt để người lao động kịp tìm việc và để tránh tình trạng người lao động cứ đi làm qua ngày hết hạn.
Người lao động không muốn ký tiếp. Bạn chỉ cần không ký và nghỉ đúng ngày hết hạn; không phải báo trước 30 hay 45 ngày như khi đơn phương chấm dứt. Tuy vậy, báo cho công ty sớm giúp việc bàn giao suôn sẻ và hạn 14 ngày làm việc thanh toán bắt đầu đúng ngày.
Lao động nữ mang thai hoặc nuôi con nhỏ. Khi hợp đồng hết hạn trong thời gian lao động nữ mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi, người lao động được ưu tiên giao kết hợp đồng mới. Đây là quyền ưu tiên, không phải bắt buộc doanh nghiệp ký trong mọi trường hợp, nhưng doanh nghiệp phải cân nhắc và có lý do chính đáng nếu không ký.
Cán bộ công đoàn không chuyên trách. Hợp đồng hết hạn khi đang trong nhiệm kỳ công đoàn thì được gia hạn đến hết nhiệm kỳ, theo quy định riêng của Bộ luật Lao động 2019.
Khi nào cần nhờ người làm nghề xem lại chuỗi hợp đồng
Nếu bạn đã ký nhiều hợp đồng ngắn nối nhau, có khoảng nghỉ vài ngày giữa các lần ký, hoặc từng ký hợp đồng dịch vụ, hợp đồng cộng tác viên xen giữa các hợp đồng lao động, việc xác định bạn đang ở "lần ký thứ mấy" không còn đơn giản. Khoảng nghỉ ngắn do công ty chủ động tạo ra để "reset" số lần ký thường bị xem xét theo bản chất, không theo hình thức.
Trường hợp bạn sắp bị cho nghỉ với lý do "hết hạn hợp đồng" trong khi chuỗi hợp đồng đã vượt giới hạn, đó là lúc nên mang toàn bộ hợp đồng, phụ lục, bảng lương các kỳ tới luật sư hoặc tổ chức công đoàn để xem. Thời hiệu yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động cá nhân có giới hạn (với toà án là một năm kể từ ngày phát hiện quyền lợi bị vi phạm), nên đừng chờ quá lâu sau khi nghỉ. Trong lúc chờ, hãy tự lập một bảng gồm số thứ tự hợp đồng, ngày ký, ngày bắt đầu, ngày hết hạn và khoảng nghỉ giữa các lần, vì đó là thứ người làm nghề cần đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng thời vụ 3 tháng có tính là một lần ký không?
Có. Từ năm 2021, hợp đồng dưới 12 tháng cũng là hợp đồng xác định thời hạn. Ký hợp đồng 3 tháng rồi ký tiếp hợp đồng 12 tháng là đã dùng hết lần ký thêm duy nhất được phép.
Phụ lục gia hạn hợp đồng có được coi là ký hợp đồng mới không?
Bộ luật Lao động 2019 cho phép dùng phụ lục để sửa đổi thời hạn hợp đồng nhưng chỉ một lần và không được làm thay đổi loại hợp đồng đã giao kết, trừ một vài trường hợp luật nêu riêng. Một hợp đồng đã kéo dài bằng phụ lục rồi lại kéo dài tiếp là dấu hiệu nên ký hợp đồng mới cho rõ ràng, và bạn nên đối chiếu điều khoản về phụ lục trong bản hợp nhất mới nhất.
Đổi sang công ty con cùng tập đoàn có tính lại số lần ký không?
Công ty con là một người sử dụng lao động khác về mặt pháp lý, nên về nguyên tắc số lần ký được tính riêng. Nếu việc chuyển chỉ là hình thức trong khi công việc, nơi làm, người quản lý không đổi, khi tranh chấp có thể bị xem xét theo bản chất.
Quá 30 ngày thành hợp đồng không xác định thời hạn thì có cần ký lại giấy không?
Về pháp lý, hợp đồng đã chuyển loại mà không cần ký thêm. Nhưng hai bên nên lập văn bản xác nhận để hồ sơ nhân sự, bảo hiểm và các thủ tục khác khớp với thực tế, tránh tranh cãi khi một bên quên.
Công ty có thể ký hợp đồng 36 tháng ngay lần đầu rồi ký tiếp 36 tháng không?
Có. Lần đầu và lần ký thêm đều có thể tối đa 36 tháng, tổng tối đa khoảng 72 tháng trước khi bắt buộc chuyển sang hợp đồng không xác định thời hạn, nếu người lao động vẫn tiếp tục làm việc.
Hợp đồng không xác định thời hạn có nghĩa là không bao giờ bị cho nghỉ không?
Không. Hợp đồng không xác định thời hạn vẫn có thể chấm dứt theo các căn cứ luật quy định, với thời gian báo trước dài hơn (ít nhất 45 ngày). Điểm khác là không thể chấm dứt chỉ vì "hết hạn".