Thời hạn tính bằng tháng kết thúc lúc hết ngày tương ứng của tháng cuối cùng; nếu tháng đó không có ngày tương ứng thì kết thúc vào ngày cuối cùng của tháng đó. Thời hạn tính bằng năm kết thúc lúc hết ngày, tháng tương ứng của năm cuối cùng; tính bằng tuần thì kết thúc vào ngày tương ứng của tuần cuối. Đó là quy tắc của Bộ luật Dân sự 2015.
Như vậy, khi thời hạn diễn ra liền mạch, "một tháng" không phải là 30 ngày, và "một năm" không nhất thiết là 365 ngày. Quy ước một tháng bằng 30 ngày chỉ dùng cho khoảng thời gian không liền nhau. Bài này giải thích quy tắc ngày tương ứng qua các ví dụ giả định, gồm cả các ca khó: bắt đầu từ ngày 31, từ ngày 29 tháng 2, và khi hợp đồng dùng tháng âm lịch.
Ngày tương ứng là gì và vì sao không phải cộng 30 ngày
"Ngày tương ứng" là ngày có cùng con số trong tháng ở kỳ cuối. Bắt đầu tính sau một sự kiện ngày 10/3, thời hạn một tháng kết thúc ở ngày 10/4; ba tháng kết thúc ở ngày 10/6. Cách này bám theo cách con người hiểu "một tháng" trong đời sống: hẹn trả nợ "sau một tháng" từ ngày 10 thì ai cũng nghĩ tới ngày 10 tháng sau, không ai lấy lịch ra đếm 30 ngày.
Vì các tháng dài ngắn khác nhau, thời hạn một tháng thực tế có thể là 28, 29, 30 hoặc 31 ngày. Thời hạn ba tháng từ tháng 1 ngắn hơn ba tháng từ tháng 7 vài ngày. Đây không phải lỗi mà là đặc tính của quy tắc. Ai cần thời hạn có độ dài cố định thì nên ghi bằng ngày, ví dụ "90 ngày" thay vì "ba tháng".
Bộ luật Dân sự 2015 chỉ dùng quy ước một tháng là 30 ngày, một năm là 365 ngày khi khoảng thời gian không diễn ra liền nhau, ví dụ thoả thuận "một tháng" công việc nhưng chia ra làm nhiều đợt. Với thời hạn liền mạch, quy tắc ngày tương ứng được dùng.
Các ca khó với tháng thiếu ngày
Bảng dưới là các ví dụ giả định với mốc khởi đầu là ngày xảy ra sự kiện; theo quy tắc chung, ngày đó không tính và thời hạn kết thúc ở ngày tương ứng của kỳ cuối.
| Mốc khởi đầu | Thời hạn | Ngày kết thúc theo quy tắc | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 31/1 | 1 tháng | Ngày cuối tháng 2 (28 hoặc 29) | Tháng 2 không có ngày 31 |
| 31/3 | 1 tháng | 30/4 | Tháng 4 chỉ có 30 ngày |
| 30/1 | 1 tháng | Ngày cuối tháng 2 | Tháng 2 không có ngày 30 |
| 31/8 | 6 tháng | Ngày cuối tháng 2 năm sau | Đếm tháng cuối là tháng 2 |
| 29/2 | 1 năm | Cách hiểu phổ biến là 28/2 năm sau | Luật không viết riêng cho ca này |
| 15/5 | 2 tuần | 29/5 | Cùng thứ trong tuần với ngày 15/5 |
Ca 29 tháng 2 là ca luật không viết thẳng. Quy tắc tháng có câu "không có ngày tương ứng thì lấy ngày cuối cùng của tháng", nên cách hiểu hợp lý là áp tương tự và lấy ngày 28/2 của năm không nhuận. Khi số tiền hay quyền lợi lớn phụ thuộc vào một ngày này, cách an toàn là hoàn tất trước 28/2.
Tính một thời hạn theo tháng: năm bước
Với mọi thời hạn ghi bằng tháng hoặc năm, bạn có thể làm theo trình tự sau.
- Xác định mốc khởi đầu và mốc đó là ngày ký, ngày giao, hay ngày nhận. Theo quy tắc chung, ngày khởi đầu không tính.
- Lấy con số ngày của mốc khởi đầu, đó là "ngày tương ứng" bạn sẽ tìm ở tháng hoặc năm cuối.
- Đếm đủ số tháng hoặc năm để ra tháng cuối, rồi tìm ngày tương ứng trong tháng đó.
- Nếu tháng cuối không có ngày tương ứng, như tháng 2 với ngày 30, 31, hoặc tháng 4, 6, 9, 11 với ngày 31, lấy ngày cuối cùng của tháng.
- Kiểm ngày cuối có phải ngày nghỉ cuối tuần, ngày lễ không; nếu có, hạn chuyển sang hết ngày làm việc tiếp theo.
Ví dụ giả định: hợp đồng thuê kho ở Đồng Nai có điều khoản "bên thuê thông báo trước ba tháng nếu muốn chấm dứt". Bên thuê gửi thông báo, bên cho thuê nhận ngày 30/11. Ba tháng sau rơi vào tháng 2, không có ngày 30, nên thời hạn báo trước kết thúc ngày cuối tháng 2. Nếu ngày đó là Chủ nhật, hạn lùi sang hết thứ Hai đầu tháng 3.
Thời hạn tính bằng tuần: ít gặp nhưng dễ đếm sai
Kết thúc theo thứ trong tuần. Thời hạn tính bằng tuần kết thúc vào ngày tương ứng của tuần cuối, tức cùng thứ với mốc khởi đầu. Sự kiện xảy ra thứ Ba, hai tuần sau kết thúc lúc hết thứ Ba.
Một tuần là bảy ngày lịch. Thời hạn tuần không loại cuối tuần ra, vì bản thân tuần đã gồm cuối tuần. Đừng đổi "hai tuần" thành "mười ngày làm việc" nếu văn bản không nói vậy; hai cách đếm có thể ra cùng ngày nhưng cũng có thể lệch khi vướng ngày lễ.
Mốc khởi đầu vào cuối tuần. Nếu sự kiện xảy ra Chủ nhật, thời hạn hai tuần kết thúc vào Chủ nhật hai tuần sau, rồi theo quy tắc lùi hạn chuyển sang hết thứ Hai.
Tuần trong hợp đồng thi công. Các hợp đồng xây dựng, sản xuất hay ghi tiến độ "tuần thứ 6". Đó là cách đặt mốc tiến độ, không phải thời hạn theo nghĩa Bộ luật Dân sự; tuần thứ mấy được tính từ ngày nào phải ghi trong phụ lục tiến độ.
Tháng âm lịch và "trước Tết": khi hợp đồng không dùng lịch dương
Trong đời sống, nhiều giao dịch nhỏ vẫn dùng lịch âm: "trả nợ trước rằm tháng Chạp", "giao hàng trước Tết", "thuê đến hết tháng Giêng". Bộ luật Dân sự không cấm các bên dùng lịch âm, nhưng các quy tắc về ngày tương ứng, đầu tháng, cuối tháng được viết với hình dung là lịch dương. Khi hợp đồng dùng lịch âm, mỗi bên có thể hiểu khác nhau về việc tháng âm đủ hay thiếu, tháng nhuận có được tính không.
Tháng âm lịch có 29 hoặc 30 ngày, và có năm có tháng nhuận. Một hợp đồng thuê "một năm âm lịch" vào năm có tháng nhuận sẽ dài hơn năm thường gần một tháng. Nếu không ghi rõ, đó là mầm tranh chấp. "Trước Tết" thì còn mơ hồ hơn: trước giao thừa, trước mùng 1, hay trước ngày nghỉ Tết chính thức của cơ quan?
Cách xử lý đơn giản: dùng lịch dương làm mốc pháp lý, có thể ghi kèm ngày âm trong ngoặc cho dễ nhớ. Ví dụ "trước ngày dd/mm/yyyy (tức ngày 25 tháng Chạp)". Như vậy người đọc vẫn quen thuộc mà khi có tranh chấp, mốc dương lịch là căn cứ duy nhất.
Những hiểu lầm hay gặp về thời hạn tính theo tháng
"Tháng 2 ngắn nên thời hạn được bù thêm vài ngày." Không có cơ chế bù. Thời hạn một tháng bắt đầu sau sự kiện ngày 31/1 kết thúc ngày cuối tháng 2, nghĩa là chỉ 28 hoặc 29 ngày. Người cần đủ 30 ngày phải ghi rõ bằng ngày trong văn bản.
"Một quý là ba tháng tính từ hôm nay." Trong kế toán, báo cáo, chữ "quý" thường chỉ quý dương lịch cố định: quý I từ 1/1 đến 31/3, quý II từ 1/4 đến 30/6. Còn "ba tháng kể từ ngày ký" là thời hạn trượt theo ngày ký. Hai cách hiểu cho ra kết quả rất khác nhau.
"Ngày tương ứng là ngày cùng thứ trong tuần." Không. Với tháng và năm, ngày tương ứng là ngày có cùng con số trong tháng. Chỉ thời hạn tính bằng tuần mới kết thúc theo thứ trong tuần.
"Hết hạn hợp đồng một năm là ngày ký năm sau." Phụ thuộc mốc khởi đầu. Theo quy tắc chung, hợp đồng có thời hạn một năm tính sau ngày ký 15/6 sẽ kết thúc lúc hết ngày 15/6 năm sau. Nhưng nhiều hợp đồng ghi "có hiệu lực từ ngày 15/6 đến hết ngày 14/6 năm sau". Khi hợp đồng ghi ngày cụ thể, ngày đó là căn cứ.
Ví dụ giả định: khoản vay giữa hai người quen
Ví dụ giả định: anh Tuấn ở Quảng Ninh cho bạn vay một khoản tiền, giấy vay viết tay ghi "bên vay trả đủ sau sáu tháng kể từ ngày nhận tiền", ngày nhận tiền là 31/8. Anh Tuấn tính hạn trả là 28/2 năm sau, còn bên vay nói tháng 2 ngắn nên phải tới ngày 2/3.
Áp quy tắc: ngày nhận tiền không tính, sáu tháng sau rơi vào tháng 2, tháng này không có ngày 31, nên thời hạn kết thúc lúc hết ngày cuối cùng của tháng 2, là 28 hoặc 29 tuỳ năm. Nếu ngày đó là Chủ nhật, hạn lùi sang hết thứ Hai đầu tháng 3. Cách hiểu "phải đủ 180 ngày" không có căn cứ trong quy tắc tính thời hạn liền mạch.
Bài học ở đây không phải ai thắng một hai ngày, mà là giấy tờ vay mượn giữa người quen nên ghi thẳng ngày trả bằng con số. Một dòng "trả trước hết ngày dd/mm/yyyy" xoá được toàn bộ cuộc tranh cãi trên. Khi khoản tiền lớn và hai bên đã bất đồng, việc ghi lại bằng văn bản cách đếm của mỗi bên giúp người hoà giải hoặc người làm nghề nhìn ra vấn đề nhanh hơn.
Gia hạn, nối tiếp và tính dồn nhiều thời hạn
Trong hợp đồng thuê, hợp đồng dịch vụ, bạn hay gặp các thời hạn nối tiếp: thời hạn chính một năm, gia hạn thêm sáu tháng, rồi gia hạn tiếp. Câu hỏi là kỳ gia hạn bắt đầu từ ngày nào. Cách hiểu tự nhiên là kỳ mới bắt đầu ngay sau khi kỳ cũ kết thúc, tức ngày liền sau ngày cuối của kỳ trước. Nếu kỳ trước kết thúc lúc hết ngày 31/3, kỳ gia hạn sáu tháng tính từ 1/4 và kết thúc lúc hết 30/9.
Rắc rối xuất hiện khi kỳ trước được lùi hạn do ngày cuối là ngày nghỉ. Ví dụ ngày 31/3 là Chủ nhật, hạn lùi sang hết thứ Hai 1/4: kỳ gia hạn bắt đầu từ 1/4 hay 2/4? Luật không trả lời riêng cho ca này. Hợp đồng nên ghi thẳng ngày bắt đầu và ngày kết thúc của từng kỳ bằng con số cụ thể thay vì "gia hạn thêm sáu tháng".
Với các thời hạn tính dồn, như tổng thời gian thử việc hay tổng thời gian thuê gián đoạn, bạn quay về quy ước của Bộ luật Dân sự cho khoảng thời gian không liền nhau: một tháng là 30 ngày, một năm là 365 ngày, trừ khi có thoả thuận khác.
Câu hỏi thường gặp
Thời hạn một tháng có phải luôn là 30 ngày không?
Không. Khi thời hạn diễn ra liền mạch, một tháng kết thúc ở ngày tương ứng của tháng sau, nên có thể dài 28 đến 31 ngày. Quy ước một tháng là 30 ngày chỉ dùng khi khoảng thời gian không liền nhau, theo Bộ luật Dân sự 2015.
Bắt đầu từ ngày 31/1, thời hạn một tháng hết ngày nào?
Tháng 2 không có ngày 31, nên theo quy tắc thời hạn kết thúc vào ngày cuối cùng của tháng 2, là 28 hoặc 29 tuỳ năm nhuận. Nếu ngày đó là ngày nghỉ cuối tuần hoặc ngày lễ, hạn chuyển sang hết ngày làm việc tiếp theo.
Ghi "ba tháng" hay "90 ngày" thì tốt hơn?
Tuỳ mục đích. "Ba tháng" dễ hiểu và bám theo ngày trong tháng; "90 ngày" có độ dài cố định, không phụ thuộc tháng dài hay ngắn. Với các mốc liên quan tới tiền phạt hay quyền chấm dứt, ghi số ngày cụ thể hoặc ghi thẳng ngày kết thúc sẽ ít tranh cãi hơn.
Năm nhuận có làm thời hạn một năm dài thêm một ngày không?
Với thời hạn liền mạch tính theo ngày, tháng tương ứng, năm nhuận làm khoảng thời gian thực tế dài 366 ngày nếu nó chứa ngày 29/2. Đó là đặc tính của cách tính ngày tương ứng. Quy ước 365 ngày chỉ dùng cho khoảng thời gian không liền nhau.
Thời hạn tính bằng tháng có lùi khi ngày cuối là ngày lễ không?
Có. Quy tắc lùi hạn áp dụng cho ngày cuối cùng của thời hạn, bất kể thời hạn tính bằng ngày, tuần, tháng hay năm, trừ khi văn bản chuyên ngành hoặc hợp đồng quy định khác.
Hợp đồng ghi lịch âm thì có hiệu lực không?
Các bên được thoả thuận dùng lịch âm, nhưng cách tính tháng thiếu, tháng đủ, tháng nhuận dễ gây tranh cãi. Nên ghi ngày dương lịch làm mốc chính và chỉ ghi ngày âm để tham khảo.