Theo Bộ luật Dân sự 2015, thời hạn tính bằng ngày, tuần, tháng, năm thì không tính ngày đầu tiên mà bắt đầu từ ngày liền sau; thời hạn kết thúc lúc 24 giờ của ngày cuối cùng; nếu ngày cuối cùng là ngày nghỉ cuối tuần hoặc nghỉ lễ thì hạn lùi sang hết ngày làm việc kế tiếp. Ba câu đó giải quyết phần lớn thắc mắc "hạn chót là ngày nào".
Phần còn lại nằm ở chi tiết: thời hạn tính bằng giờ thì khác, thời hạn tính theo tháng gặp tháng thiếu ngày thì sao, và khi nào quy tắc của Bộ luật Dân sự nhường chỗ cho luật chuyên ngành hoặc cho thoả thuận của hai bên. Bài này đi qua từng quy tắc bằng ví dụ giả định để bạn tự đếm được, rồi chỉ ra những chỗ người ta hay đếm hụt một ngày.
Bộ quy tắc này nằm ở đâu và áp dụng cho việc gì
Bộ luật Dân sự 2015 dành riêng một chương cho thời hạn, gồm các quy định về khái niệm thời hạn, phạm vi áp dụng cách tính, các quy ước như "một tháng", "nửa năm", thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc. Đây là bộ quy tắc gốc: hợp đồng, giấy hẹn, thông báo giữa hai bên, và nhiều luật khác khi không tự đặt cách tính riêng đều quay về đây. Bộ luật Tố tụng dân sự cũng dẫn chiếu sang cách tính của Bộ luật Dân sự cho thời hạn tố tụng.
Có hai lớp ngoại lệ cần nhớ ngay từ đầu. Lớp thứ nhất là thoả thuận: các bên được tự đặt cách tính trong hợp đồng, ví dụ "tính cả ngày ký" hoặc "chỉ tính ngày làm việc". Lớp thứ hai là luật chuyên ngành: thủ tục hành chính thường tính bằng ngày làm việc, lao động có chỗ dùng ngày làm việc, tố tụng có quy tắc riêng về ngày nộp đơn qua bưu chính. Khi văn bản chuyên ngành nói khác thì theo văn bản chuyên ngành.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên khi gặp một thời hạn không phải "đếm thế nào" mà là "thời hạn này do ai đặt ra": hợp đồng, quyết định của cơ quan, hay một điều luật cụ thể. Biết nguồn rồi mới biết quy tắc nào được dùng.
Sáu quy tắc cốt lõi, đọc trong một bảng
Bảng dưới gom các quy tắc tính thời hạn của Bộ luật Dân sự 2015 thành dạng dễ tra. Cột ví dụ là ví dụ giả định để bạn hình dung, không gắn với vụ việc nào.
| Tình huống | Quy tắc | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Thời hạn tính bằng phút, giờ | Bắt đầu ngay từ thời điểm đã xác định | Hẹn trả lời "trong 48 giờ" kể từ 9 giờ sáng thứ Hai thì hết hạn 9 giờ sáng thứ Tư |
| Thời hạn tính bằng ngày, tuần, tháng, năm | Không tính ngày đầu tiên, bắt đầu từ ngày liền sau | Nhận thông báo ngày 3, hạn 10 ngày thì ngày thứ nhất là ngày 4 |
| Thời hạn bắt đầu bằng một sự kiện | Không tính ngày xảy ra sự kiện | Hàng giao ngày 12, "trong 7 ngày kể từ khi giao" thì đếm từ ngày 13 |
| Thời hạn tính bằng ngày | Kết thúc lúc hết ngày cuối cùng | Ngày thứ mười là ngày 13 thì hạn hết lúc 24 giờ ngày 13 |
| Thời hạn tính bằng tuần, tháng, năm | Kết thúc lúc hết ngày tương ứng của tuần, tháng, năm cuối | Bắt đầu tính từ sự kiện ngày 5/3, hạn một tháng hết lúc 24 giờ ngày 5/4 |
| Ngày cuối là ngày nghỉ cuối tuần hoặc nghỉ lễ | Kết thúc lúc hết ngày làm việc tiếp theo | Ngày cuối rơi vào Chủ nhật thì hạn chuyển sang hết thứ Hai |
Một chi tiết hay bị đọc lướt: thời điểm kết thúc là 24 giờ của ngày cuối, tức là trọn ngày đó. Nhưng "24 giờ" là mốc pháp lý, còn cửa tiếp nhận của cơ quan đóng theo giờ hành chính. Nộp trực tiếp thì thực tế bạn chỉ có tới lúc quầy đóng cửa.
Tự đếm một hạn chót trong năm bước
Khi cầm một tờ thông báo hay một điều khoản hợp đồng có thời hạn, bạn có thể tự đếm theo trình tự sau, ghi từng bước ra giấy để người khác kiểm lại được.
- Xác định nguồn của thời hạn: hợp đồng, quyết định hành chính, bản án hay một điều luật. Nếu văn bản đó có cách tính riêng, dùng cách tính riêng.
- Xác định mốc khởi đầu: ngày ký, ngày nhận, ngày giao hàng, ngày tuyên án… Với mốc "ngày nhận", giữ bằng chứng nhận (phong bì, biên nhận, nhật ký thư điện tử).
- Xác định đơn vị: giờ, ngày, ngày làm việc, tuần, tháng hay năm. Đơn vị quyết định ngày đầu có bị loại hay không và ngày cuối rơi vào đâu.
- Đếm: với đơn vị ngày trở lên, ngày khởi đầu không tính; với tuần, tháng, năm, tìm ngày tương ứng ở kỳ cuối; nếu tháng cuối không có ngày tương ứng thì lấy ngày cuối tháng.
- Kiểm ngày cuối: nếu là thứ Bảy, Chủ nhật hoặc ngày nghỉ lễ thì chuyển sang ngày làm việc liền sau. Sau đó trừ hao một đến hai ngày cho rủi ro gửi, nhận.
Bước cuối cùng không nằm trong luật nhưng là thói quen của người làm nghề: không bao giờ nộp vào đúng ngày cuối nếu có thể nộp sớm hơn. Hạn chót là giới hạn, không phải lịch hẹn.
Những chỗ người ta hay đếm hụt hoặc dư một ngày
Đếm luôn ngày khởi đầu. Đây là lỗi phổ biến nhất. Nhận thông báo ngày 3, hạn 10 ngày, nhiều người tính ngày 3 là ngày thứ nhất nên cho rằng hạn hết ngày 12. Theo Bộ luật Dân sự, ngày thứ nhất là ngày 4 và hạn hết ngày 13. Lệch theo hướng này thì an toàn; lệch theo chiều ngược lại mới nguy.
Coi "48 giờ" là "hai ngày". Thời hạn tính bằng giờ bắt đầu ngay từ thời điểm xác định, không loại bỏ phần còn lại của ngày đầu. Hạn 48 giờ tính từ 16 giờ thì hết lúc 16 giờ của hai ngày sau, không phải hết ngày.
Đếm tháng thành 30 ngày. Khi thời hạn diễn ra liền mạch, "một tháng" kết thúc ở ngày tương ứng của tháng sau chứ không phải đúng 30 ngày. Quy ước một tháng là 30 ngày chỉ dùng khi khoảng thời gian không liền nhau.
Quên kiểm ngày nghỉ. Ngày cuối rơi vào Chủ nhật hay ngày lễ thì hạn được lùi. Ngược lại, ngày nghỉ nằm giữa thời hạn vẫn được đếm bình thường nếu thời hạn tính bằng ngày lịch.
Áp quy tắc dân sự cho thủ tục hành chính. Phần lớn thời hạn giải quyết thủ tục hành chính tính bằng ngày làm việc và từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, nên con số trên giấy hẹn khác hẳn kết quả bạn tự đếm theo ngày lịch.
Thời hạn tính bằng giờ: gặp ở đâu và đếm ra sao
Thời hạn tính bằng giờ ít gặp trong thủ tục nhà nước nhưng rất hay gặp trong kinh doanh: báo giá "có hiệu lực trong 24 giờ", cam kết xử lý sự cố "trong 4 giờ kể từ khi nhận báo lỗi", thuê xe hay thuê phòng họp theo giờ, đặt cọc giữ hàng "trong 48 giờ". Với loại thời hạn này, Bộ luật Dân sự cho bắt đầu ngay từ thời điểm đã xác định, không bỏ phần còn lại của ngày đầu như khi tính bằng ngày.
Ví dụ giả định: một xưởng in ở Cần Thơ gửi báo giá lúc 15 giờ 30 thứ Tư, ghi hiệu lực 24 giờ. Báo giá hết hiệu lực lúc 15 giờ 30 thứ Năm. Nếu khách chấp nhận lúc 16 giờ thứ Năm, về nguyên tắc đó là một đề nghị mới, xưởng có quyền giữ hoặc đổi giá. Khác biệt chỉ nửa giờ nhưng có thể quyết định ai chịu phần tăng giá giấy.
Hai điểm dễ sai. Thứ nhất, quy tắc lùi hạn khi ngày cuối là ngày nghỉ vốn được viết với hình dung về thời hạn tính theo ngày; áp nó vào thời hạn tính bằng giờ thì không rõ ràng, nên cam kết "phản hồi trong 4 giờ" cần ghi rõ có tính giờ ngoài hành chính hay không. Thứ hai, mốc bắt đầu phải ghi được bằng chứng: thời điểm gửi thư điện tử, thời điểm tin nhắn hiện "đã nhận". Không có mốc rõ thì "48 giờ" trở thành chuyện ai nhớ thế nào nói thế ấy.
Khi thoả thuận và luật chuyên ngành thắng quy tắc chung
Bộ luật Dân sự cho phép các bên thoả thuận cách tính khác. Trong hợp đồng, bạn hay gặp các câu như "thời hạn tính cả ngày ký", "tính theo ngày làm việc", "thời điểm tính là thời điểm bên nhận xác nhận đã nhận bằng thư điện tử". Những câu đó hợp lệ và được ưu tiên, miễn là không trái với quy định bắt buộc của luật. Khi soạn hợp đồng, viết rõ cách tính ngay trong điều khoản định nghĩa sẽ bớt được nhiều tranh cãi về sau.
Luật chuyên ngành là lớp thứ hai. Thủ tục hành chính dùng ngày làm việc và tính từ khi hồ sơ hợp lệ. Tố tụng dân sự có quy tắc riêng xác định ngày nộp đơn khi gửi qua bưu chính hoặc trực tuyến. Bộ luật Lao động 2019 dùng ngày làm việc cho một số mốc như thanh toán khi chấm dứt hợp đồng, nhưng dùng ngày lịch cho mốc báo trước khi nghỉ việc. Mỗi lĩnh vực có thể đã được sửa đổi trong giai đoạn 2024–2025, nên bạn cần đối chiếu bản hiện hành trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan ban hành hoặc hỏi thẳng nơi tiếp nhận.
Một mẹo đọc văn bản: nếu thấy cụm "ngày làm việc", đó là tín hiệu văn bản đang dùng cách tính riêng. Nếu chỉ ghi "ngày" mà không nói gì thêm, thường được hiểu là ngày lịch theo quy tắc chung.
Ví dụ giả định đếm trọn một thời hạn từ đầu đến cuối
Ví dụ giả định: chị Lan, chủ một tiệm may ở Huế, nhận được thông báo của bên cho thuê mặt bằng yêu cầu phản hồi về việc điều chỉnh giá thuê "trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được thông báo". Bưu tá giao thư vào thứ Năm ngày 9. Hợp đồng thuê không có điều khoản riêng về cách tính thời hạn.
Áp quy tắc chung: ngày nhận (ngày 9) không tính, ngày thứ nhất là thứ Sáu ngày 10. Đếm đủ 15 ngày, ngày thứ mười lăm là ngày 24. Giả sử ngày 24 là Chủ nhật, hạn chuyển sang hết thứ Hai ngày 25. Nếu thứ Hai đó lại là ngày nghỉ lễ, hạn tiếp tục lùi sang ngày làm việc kế tiếp.
Chị Lan nên làm gì? Gửi phản hồi bằng hình thức để lại dấu vết thời gian, như thư bảo đảm có báo phát hoặc thư điện tử tới địa chỉ ghi trong hợp đồng, và gửi trước vài ngày. Nếu sau này hai bên tranh cãi về ngày nhận, phong bì có dấu bưu chính và bản chụp tin nhắn của bưu tá là bằng chứng có giá trị. Nếu việc điều chỉnh giá liên quan tới số tiền lớn hoặc bên kia đe doạ chấm dứt hợp đồng, nên nhờ người làm nghề đọc lại hợp đồng trước khi trả lời.
Câu hỏi thường gặp
Thời hạn tính bằng ngày có bao gồm thứ Bảy, Chủ nhật ở giữa không?
Có, nếu thời hạn tính bằng ngày lịch thì mọi ngày ở giữa đều được đếm, kể cả cuối tuần và ngày lễ. Quy tắc lùi hạn chỉ áp dụng khi chính ngày cuối cùng là ngày nghỉ. Riêng thời hạn ghi rõ "ngày làm việc" thì chỉ đếm ngày làm việc.
Hạn chót kết thúc lúc 24 giờ, vậy nộp lúc 23 giờ có được không?
Về nguyên tắc pháp lý thời hạn còn tới hết ngày. Nhưng nộp trực tiếp thì phụ thuộc giờ làm việc của nơi tiếp nhận, còn nộp qua bưu chính hay trực tuyến thì phụ thuộc cách văn bản chuyên ngành xác định ngày nộp. Đừng dựa vào mốc 24 giờ nếu chưa chắc kênh nộp ghi nhận thời điểm thế nào.
Hợp đồng ghi "tính cả ngày ký" thì có hợp lệ không?
Bộ luật Dân sự 2015 cho phép các bên thoả thuận cách tính khác với quy tắc chung, nên điều khoản như vậy thường được tôn trọng. Khi đó ngày ký là ngày thứ nhất và hạn kết thúc sớm hơn một ngày so với cách tính mặc định. Đọc kỹ điều khoản định nghĩa trước khi đếm.
Thời hạn tính bằng tuần thì hết vào ngày nào?
Thời hạn tính bằng tuần kết thúc vào lúc hết ngày tương ứng của tuần cuối cùng. Ví dụ giả định, thời hạn hai tuần bắt đầu tính sau một sự kiện xảy ra vào thứ Ba thì kết thúc lúc hết ngày thứ Ba của tuần thứ hai sau đó.
Cơ quan nhà nước có dùng cách tính của Bộ luật Dân sự không?
Khi văn bản chuyên ngành không có quy định riêng thì cách tính của Bộ luật Dân sự được dùng. Tuy vậy, phần lớn thời hạn giải quyết thủ tục hành chính được quy định bằng ngày làm việc và tính từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, nên bạn cần đọc giấy hẹn và văn bản quy định thủ tục đó.
Nếu hai bên đếm thời hạn khác nhau thì làm sao?
Trước hết đối chiếu điều khoản cách tính trong hợp đồng, sau đó áp quy tắc của Bộ luật Dân sự. Ghi lại cách đếm của mình bằng văn bản gửi bên kia. Nếu chênh lệch dẫn tới phạt hợp đồng hoặc mất quyền, nên hỏi luật sư trước khi hành động.