Đầu tháng, giữa tháng, cuối năm là ngày nào theo Bộ luật Dân sự 2015

Theo Bộ luật Dân sự 2015, khi các bên thoả thuận về đầu tháng, giữa tháng, cuối tháng thì đầu tháng là ngày đầu tiên của tháng, giữa tháng là ngày thứ mười lăm, cuối tháng là ngày cuối cùng của tháng. Đầu năm là ngày đầu tiên của tháng một, giữa năm là ngày cuối cùng của tháng sáu, cuối năm là ngày cuối cùng của tháng mười hai.

Cũng điều luật đó đặt quy ước cho các khoảng thời gian không diễn ra liền nhau: một năm là 365 ngày, nửa năm là sáu tháng, một tháng là 30 ngày, nửa tháng là 15 ngày, một tuần là 7 ngày, một ngày là 24 giờ. Những quy ước này áp dụng khi các bên không thoả thuận khác. Bài này giải thích từng quy ước, chỗ nào hay bị hiểu sai, và những cách diễn đạt luật không định nghĩa như "cuối quý", "thượng tuần".

Bảng tra nhanh các mốc theo Bộ luật Dân sự 2015

Bảng dưới gom các quy ước về mốc trong tháng, trong năm và cách quy đổi khoảng thời gian không liền nhau. Đây là quy tắc mặc định; hợp đồng có thể quy định khác.

Hai dòng hay bị đoán sai nhất là "giữa năm" và "đầu năm". Nhiều người nghĩ giữa năm là ngày 1/7, nhưng quy ước là ngày cuối cùng của tháng sáu. Còn đầu năm là ngày 1/1, ngày nghỉ lễ, nên một nghĩa vụ hẹn "đầu năm" rất dễ dính quy tắc lùi sang ngày làm việc tiếp theo.

Vì sao cần quy ước cho thời hạn không liền nhau

Phần lớn thời hạn trong đời sống chạy liền mạch: thuê nhà một năm, vay tiền sáu tháng. Nhưng có những thoả thuận mà khoảng thời gian bị cắt thành nhiều đoạn. Ví dụ giả định: một xưởng ở Bắc Ninh thuê máy xúc "một tháng sử dụng", nhưng máy chỉ chạy những ngày có hàng, rải rác trong cả quý. Một đội thi công nhận làm "nửa tháng" công cho một chủ nhà, chia thành nhiều đợt cuối tuần. Lúc này không thể dùng quy tắc ngày tương ứng, vì không có ngày bắt đầu và ngày kết thúc liền nhau.

Bộ luật Dân sự 2015 giải quyết bằng quy ước cố định: một tháng là 30 ngày, nửa tháng là 15 ngày, và cứ thế. Khi đó "một tháng sử dụng" máy xúc nghĩa là 30 ngày sử dụng, cộng dồn từ các đoạn. Nếu mỗi ngày chỉ dùng vài giờ, câu hỏi tiếp theo là một ngày có phải 24 giờ hay một ca làm việc; luật quy ước một ngày là 24 giờ, nên nếu các bên muốn tính theo ca thì phải ghi rõ.

Quy ước này chỉ là mặc định. Hợp đồng thuê thiết bị chuyên nghiệp thường tự định nghĩa đơn vị như "ca máy", "ngày công", "tháng thuê tính theo 26 ngày làm việc". Khi hợp đồng có định nghĩa, định nghĩa đó được dùng.

Những chỗ dễ hiểu sai

"Thanh toán đầu tháng" không phải "trong tuần đầu tháng". Theo quy ước, đầu tháng là ngày 1. Nếu bên trả tiền hiểu là "những ngày đầu tháng" và trả ngày 5, về nguyên tắc đã chậm bốn ngày. Nếu hai bên thực sự muốn một khoảng, hãy ghi "từ ngày 1 đến hết ngày 5 hằng tháng".

"Giữa tháng" của tháng 2 vẫn là ngày 15. Không có chuyện giữa tháng 2 là ngày 14 vì tháng ngắn. Quy ước là ngày thứ mười lăm của mọi tháng.

"Cuối tháng" thay đổi theo tháng. Cuối tháng 4 là ngày 30, cuối tháng 2 là ngày 28 hoặc 29. Nghĩa vụ trả lương hay trả tiền thuê "cuối tháng" vì thế rơi vào ngày khác nhau mỗi tháng, và hay trùng cuối tuần.

"Giữa năm" là 30/6. Ngày cuối cùng của tháng sáu, không phải ngày 1/7. Mốc này hay dùng trong hợp đồng có kỳ thanh toán hai lần một năm.

Nửa năm là sáu tháng, không phải 182 ngày. Với khoảng không liền nhau, luật quy ước nửa năm là sáu tháng; nếu quy đổi tiếp theo quy ước một tháng 30 ngày thì ra 180 ngày, không phải một nửa của 365. Khi con số ngày cụ thể quan trọng, ghi thẳng số ngày vào hợp đồng.

Nghĩa vụ định kỳ: khi mốc trong tháng trùng ngày nghỉ

Các mốc "đầu tháng", "giữa tháng", "cuối tháng" thường gắn với nghĩa vụ lặp lại: trả tiền thuê, trả lương, trả góp, nộp báo cáo nội bộ, thanh toán cho nhà cung cấp. Mỗi tháng, mốc đó rơi vào một thứ khác nhau trong tuần, và vài lần mỗi năm nó trùng Chủ nhật hoặc ngày lễ. Nếu hợp đồng không nói gì, quy tắc chung của Bộ luật Dân sự cho nghĩa vụ kéo tới hết ngày làm việc tiếp theo. Nhưng thực tế nhiều bên không muốn chờ.

Trong tín dụng, thuê tài chính hay hợp đồng thuê có tiền đặt cọc lớn, điều khoản thường gặp là ngày thanh toán rơi vào ngày nghỉ thì phải trả vào ngày làm việc liền trước. Với lương, quy chế trả lương của nhiều doanh nghiệp cũng chọn trả sớm hơn thay vì muộn hơn. Hai cách xử lý ngược chiều nhau, và người trả tiền nên biết hợp đồng của mình theo chiều nào.

Với thanh toán tự động qua ngân hàng, còn một lớp nữa: lệnh chuyển tiền đặt lịch vào ngày nghỉ có thể được xử lý vào ngày làm việc kế tiếp, tuỳ ngân hàng và loại giao dịch. Nếu hợp đồng yêu cầu tiền tới tài khoản bên nhận chậm nhất ngày X, đặt lịch chuyển sớm hơn vài ngày làm việc là cách tránh bị tính chậm trả chỉ vì lịch của ngân hàng.

Những cách nói luật không định nghĩa

Ngoài các mốc trên, đời sống kinh doanh dùng nhiều cụm khác mà Bộ luật Dân sự không định nghĩa. Gặp chúng trong hợp đồng là gặp nguy cơ tranh cãi.

• Cuối quý, đầu quý: trong kế toán, quý thường là quý dương lịch, cuối quý I là 31/3. Nhưng một số doanh nghiệp có năm tài chính khác năm dương lịch, nên "cuối quý" của họ có thể khác. Ghi ngày cụ thể.
• Thượng tuần, trung tuần, hạ tuần: theo cách dùng quen thuộc, thượng tuần là mười ngày đầu tháng, trung tuần là mười ngày giữa, hạ tuần là phần còn lại. Đây là cách hiểu thông dụng, không phải quy ước của Bộ luật Dân sự. Dùng để mô tả kế hoạch thì được, dùng làm hạn chót thì nên tránh.
• Cuối tuần: thứ Bảy và Chủ nhật, hay chỉ Chủ nhật? Không có định nghĩa riêng cho thoả thuận. Ghi rõ thứ.
• Đầu tháng sau, cuối tháng này: hiểu theo quy ước trên, đầu tháng sau là ngày 1 của tháng kế tiếp. Nhưng "tháng sau" tính từ ngày ký hay từ ngày giao? Ghi rõ mốc.
• Trước Tết, sau Tết, mùa vụ: những mốc theo lịch âm hoặc theo hoạt động sản xuất rất mơ hồ khi đưa vào hợp đồng. Quy đổi ra ngày dương lịch cụ thể.

Quy tắc chung: cụm từ nào bạn phải giải thích bằng "ý là…" thì cụm đó nên được thay bằng một ngày cụ thể trong văn bản.

Soát một hợp đồng có các mốc kiểu "đầu tháng", "cuối năm"

Khi rà một hợp đồng đã soạn sẵn, nhất là hợp đồng thuê, cung cấp hàng định kỳ, dịch vụ trọn năm, bạn có thể làm theo các bước sau.

1. Đánh dấu mọi cụm chỉ thời gian không phải ngày cụ thể: đầu, giữa, cuối tháng; đầu, giữa, cuối năm; quý; tuần; mùa.
2. Với mỗi cụm, đối chiếu bảng quy ước của Bộ luật Dân sự để biết ngày mặc định sẽ là ngày nào nếu có tranh chấp.
3. Kiểm ngày đó có hay rơi vào ngày nghỉ không, như 1/1, cuối tháng trùng Chủ nhật, và hệ quả khi bị lùi sang ngày làm việc tiếp theo.
4. Với cụm không có quy ước như "cuối quý", "hạ tuần", đề nghị sửa thành ngày cụ thể hoặc khoảng ngày cụ thể.
5. Với đơn vị khoảng thời gian không liền nhau, như "một tháng sử dụng", "nửa tháng công", ghi rõ quy đổi ra số ngày hoặc số ca.

Việc soát này mất chừng mười phút với một hợp đồng thông thường, nhưng là mười phút chặn được nhiều buổi tranh luận "ý mình là…" sau này giữa hai bên.

Ví dụ giả định: tiền thuê "trả vào đầu mỗi quý"

Ví dụ giả định: một hộ kinh doanh ở Khánh Hoà thuê mặt bằng, hợp đồng ghi "tiền thuê trả vào đầu mỗi quý, chậm quá 10 ngày thì bên cho thuê có quyền tính lãi chậm trả". Bên thuê trả ngày 8/4, bên cho thuê cho rằng đã chậm và chuẩn bị tính lãi từ ngày 11/4 cho những kỳ sau nếu tiếp tục như vậy.

Phân tích: Bộ luật Dân sự không định nghĩa "đầu quý". Nếu áp dụng tinh thần quy ước "đầu tháng là ngày đầu tiên của tháng", đầu quý II là ngày 1/4, và trả ngày 8/4 vẫn nằm trong 10 ngày ân hạn. Nhưng cách tính 10 ngày lại tuỳ ngày 1/4 có được tính hay không: theo quy tắc chung, ngày khởi đầu không tính, nên mười ngày kết thúc lúc hết 11/4. Hai bên chỉ đang cãi nhau về những thứ hợp đồng đã không viết rõ.

Cách sửa: phụ lục hợp đồng ghi "tiền thuê mỗi quý được thanh toán chậm nhất vào ngày 10 của tháng đầu quý (10/1, 10/4, 10/7, 10/10); nếu ngày đó là ngày nghỉ thì thanh toán vào ngày làm việc liền trước". Một câu thay cho cả cuộc tranh luận.

Câu hỏi thường gặp

Giữa năm theo luật là ngày 30/6 hay 1/7?

Theo Bộ luật Dân sự 2015, khi các bên thoả thuận về giữa năm thì đó là ngày cuối cùng của tháng sáu, tức ngày 30/6. Nếu hợp đồng muốn dùng ngày khác, cần ghi rõ.

Thoả thuận "trả lương cuối tháng" rơi vào Chủ nhật thì sao?

Cuối tháng là ngày cuối cùng của tháng. Nếu đó là ngày nghỉ, quy tắc chung của Bộ luật Dân sự cho thời hạn kết thúc vào ngày làm việc tiếp theo, nhưng quy chế trả lương hoặc hợp đồng lao động có thể quy định trả vào ngày làm việc liền trước. Đọc quy chế lương của đơn vị.

Một tháng là 30 ngày áp dụng khi nào?

Quy ước một tháng là 30 ngày áp dụng khi khoảng thời gian không diễn ra liền nhau và các bên không thoả thuận khác. Với thời hạn liền mạch, như thuê nhà ba tháng liên tục, thời hạn kết thúc ở ngày tương ứng của tháng cuối.

"Thượng tuần tháng 5" là những ngày nào?

Theo cách dùng thông dụng, thượng tuần là mười ngày đầu tháng, từ ngày 1 đến ngày 10. Đây không phải quy ước của Bộ luật Dân sự, nên khi làm hạn chót trong hợp đồng, nên ghi ngày cụ thể.

Đầu năm là ngày 1/1, nhưng đó là ngày nghỉ lễ thì nghĩa vụ thực hiện ngày nào?

Nếu đầu năm là ngày cuối cùng để thực hiện nghĩa vụ và rơi vào ngày nghỉ lễ, theo quy tắc chung thời hạn kéo tới hết ngày làm việc tiếp theo. Nếu đầu năm là ngày bắt đầu một nghĩa vụ, cần đọc hợp đồng xem có quy định gì về ngày nghỉ.

Hợp đồng không có định nghĩa riêng thì quy ước của luật có tự động áp dụng không?

Có. Quy ước của Bộ luật Dân sự 2015 là cách tính mặc định khi các bên không thoả thuận khác và luật chuyên ngành không có quy định riêng. Vì vậy dù hợp đồng không nhắc, bên kia vẫn có thể viện dẫn các quy ước này khi tranh chấp.