Theo Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện bắt đầu lại khi bên có nghĩa vụ thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, khi họ thực hiện xong một phần nghĩa vụ, hoặc khi các bên tự hoà giải với nhau; thời hiệu mới được tính từ ngày tiếp theo sau ngày xảy ra sự kiện đó. Một tin nhắn khất nợ ghi rõ khoản nợ có thể là sự thừa nhận như vậy, nhưng không phải tin nhắn nào cũng đủ.
Bài này không nhắc lại định nghĩa thời hiệu mà đi thẳng vào câu hỏi thực tế của người đang cầm điện thoại: tin nhắn kiểu nào được coi là thừa nhận, trả bớt một ít có tính không, nói miệng thì sao, và lưu những tin nhắn đó thế nào để khi ra toà chúng không bị gạt đi.
Tin nhắn nào có thể được coi là thừa nhận nghĩa vụ
Toà đánh giá từng trường hợp theo toàn bộ chứng cứ. Bảng dưới là các mẫu câu thường gặp, xếp theo mức độ rõ ràng, đều là ví dụ giả định.
| Nội dung tin nhắn | Mức độ thừa nhận | Vì sao |
|---|---|---|
| "Khoản 50 triệu mình nợ, tháng sau mình trả 10 triệu trước nhé" | Rõ | Nêu đúng khoản nợ, số tiền, và ý định trả |
| "Cho em khất thêm hai tháng, em đang kẹt" | Khá rõ nếu chuỗi tin nhắn trước đó nói về khoản nợ cụ thể | Khất là ngầm nhận có nghĩa vụ, nhưng cần ngữ cảnh để biết khất khoản nào |
| "Ừ biết rồi" | Yếu | Có thể hiểu là đã đọc tin nhắn, không nhất thiết là nhận nợ |
| "Để tính sau" | Rất yếu | Không xác định được nghĩa vụ nào được thừa nhận |
| "Số đó không đúng, mình chỉ nợ 30 triệu" | Có thể là thừa nhận một phần | Thừa nhận một phần nghĩa vụ cũng làm thời hiệu bắt đầu lại với phần đó |
| Không trả lời, chỉ hiện đã xem | Không | Im lặng không phải là thừa nhận |
Chỗ yếu của nhiều tin nhắn là thiếu đối tượng: không biết đang nói về khoản nào. Khi bạn chủ động nhắn đòi, hãy ghi rõ số tiền và nguồn gốc khoản nợ, để câu trả lời của bên kia gắn vào đúng khoản đó.
Ba sự kiện làm thời hiệu bắt đầu lại
Bên có nghĩa vụ thừa nhận nghĩa vụ. Thừa nhận có thể bằng văn bản, tin nhắn, thư điện tử, biên bản đối chiếu công nợ, hoặc lời nói có người làm chứng, ghi âm. Thừa nhận một phần thì thời hiệu bắt đầu lại ít nhất với phần được thừa nhận; phần còn lại có bắt đầu lại hay không còn tuỳ cách hiểu và chứng cứ, nên tính thận trọng.
Bên có nghĩa vụ thực hiện xong một phần nghĩa vụ. Trả bớt tiền, giao một phần hàng, sửa một phần công trình. Chuyển khoản có ghi nội dung "trả nợ" là chứng cứ rất mạnh. Chuyển khoản không ghi nội dung thì bên kia có thể cho rằng đó là khoản khác, nên lưu thêm tin nhắn đi kèm.
Các bên tự hoà giải với nhau. Hai bên ngồi lại, thống nhất cách giải quyết, ví dụ giảm lãi, chia kỳ trả. Thoả thuận nên lập thành văn bản có chữ ký hai bên, ghi rõ ngày. Nếu hoà giải không thành, chỉ là hai bên nói chuyện rồi mỗi người một ý, thì khó được coi là sự kiện làm thời hiệu bắt đầu lại.
Thời hiệu mới tính từ ngày nào và kéo dài bao lâu
Khi một trong ba sự kiện trên xảy ra, thời hiệu khởi kiện bắt đầu lại từ ngày tiếp theo sau ngày xảy ra sự kiện, với độ dài đầy đủ của loại việc đó. Với tranh chấp hợp đồng dân sự, đó là 3 năm mới; với tranh chấp thương mại, nếu tính theo Luật Thương mại thì là 2 năm mới.
Ví dụ giả định: anh Tâm cho bạn vay tiền, đến hạn trả tháng 4 năm thứ nhất mà không trả. Tháng 10 năm thứ ba, bạn nhắn "mình biết còn nợ anh khoản đó, cuối năm mình trả". Thời hiệu cũ lẽ ra hết vào tháng 4 năm thứ tư; nhờ tin nhắn tháng 10, thời hiệu được tính lại 3 năm từ ngày hôm sau, kéo đến tháng 10 năm thứ sáu.
Có hai lưu ý. Một, sự kiện thừa nhận phải xảy ra khi thời hiệu chưa hết thì việc "bắt đầu lại" mới có ý nghĩa rõ ràng; thừa nhận sau khi đã hết thời hiệu là tình huống khác, thuộc chuyên mục xử lý khi lỡ hạn trên trang. Hai, mỗi lần thừa nhận mới lại làm thời hiệu bắt đầu lại, nên lần thừa nhận gần nhất là mốc bạn cần quan tâm.
Những việc không làm thời hiệu tính lại
Bạn gửi thư, tin nhắn đòi nợ. Lời đòi của chính bạn không làm thời hiệu bắt đầu lại, dù bạn gửi bao nhiêu lần. Nó chỉ có giá trị khi kéo theo một câu trả lời thừa nhận của bên kia, hoặc làm mốc cho khoản vay không kỳ hạn.
Bên kia im lặng, đã xem không trả lời. Im lặng không phải là thừa nhận. Một chuỗi dài tin nhắn đòi không có hồi âm chỉ chứng minh bạn đã đòi, không chứng minh họ đã nhận nợ.
Bên kia phủ nhận hoàn toàn. Một câu như "không nợ gì cả" là phủ nhận, không làm thời hiệu bắt đầu lại. Nhưng nó cho bạn biết rõ quyền lợi đang bị tranh chấp; nếu trước đó mốc còn mơ hồ, đây là lúc tính hạn chót cẩn thận.
Hai bên gặp nhau nhưng không thống nhất được gì. Một buổi nói chuyện không đi tới kết quả khó được coi là tự hoà giải thành. Nếu có thống nhất được phần nào, hãy ghi lại ngay phần đó thành văn bản.
Bạn trình báo công an về khoản nợ. Việc trình báo không phải là sự kiện làm thời hiệu dân sự bắt đầu lại. Nếu cơ quan điều tra xác định đây là quan hệ dân sự, bạn vẫn phải tự khởi kiện, và thời gian đã trôi qua không được hoàn lại.
Lưu tin nhắn sao cho toà chấp nhận
Tin nhắn, thư điện tử là thông điệp dữ liệu và có thể được dùng làm chứng cứ theo pháp luật về giao dịch điện tử và tố tụng dân sự. Nhưng một ảnh chụp màn hình rời rạc rất dễ bị bên kia phản bác là cắt ghép. Các bước sau giúp chứng cứ của bạn đứng vững hơn.
- Chụp màn hình cả chuỗi hội thoại, không chỉ một câu; mỗi ảnh nên thấy tên tài khoản hoặc số điện thoại của bên kia và thời gian gửi.
- Giữ nguyên chiếc điện thoại và tài khoản gốc, không xoá cuộc trò chuyện, không đổi máy mà không sao lưu.
- Xuất hoặc sao lưu dữ liệu trò chuyện theo chức năng của ứng dụng nếu có, lưu ra hai nơi khác nhau.
- Với tin nhắn quan trọng, cân nhắc nhờ thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận nội dung tin nhắn trên thiết bị; vi bằng là nguồn chứng cứ để toà xem xét.
- Ghi lại hoàn cảnh: tin nhắn trả lời cho tin nhắn đòi nào của bạn, hai bên đã nói chuyện gì trước đó.
- Với chuyển khoản trả một phần, tải sao kê có xác nhận của ngân hàng khi cần.
Ghi âm cuộc gọi cũng có thể được xem xét làm chứng cứ, nhưng cách thu thập phải hợp pháp. Không cài phần mềm theo dõi, không truy cập điện thoại, tài khoản của người khác để lấy tin nhắn; làm như vậy có thể khiến bạn vi phạm pháp luật và chứng cứ không được chấp nhận.
Ghi dòng thời gian thừa nhận: một ví dụ đếm ngày
Khi khoản nợ kéo dài nhiều năm với nhiều lần khất, trả bớt, cách duy nhất để không rối là lập một dòng thời gian. Mỗi dòng gồm: ngày, sự kiện, chứng cứ, và hạn chót mới nếu sự kiện đó làm thời hiệu bắt đầu lại.
Ví dụ giả định với một hợp đồng vay dân sự: khoản vay đến hạn ngày 1 tháng 3 năm thứ nhất, bên vay không trả. Hạn chót ban đầu là khoảng đầu tháng 3 năm thứ tư. Ngày 15 tháng 8 năm thứ hai, bên vay chuyển trả một phần, có ghi nội dung trả nợ; hạn chót mới dời tới khoảng giữa tháng 8 năm thứ năm. Ngày 20 tháng 1 năm thứ tư, bên vay nhắn tin xin khất phần còn lại, nêu rõ số tiền; hạn chót dời tiếp tới khoảng cuối tháng 1 năm thứ bảy. Sau đó bên vay im lặng.
Nhìn vào dòng thời gian, người cho vay biết ngay mình còn bao lâu, chứng cứ nào là then chốt (tin nhắn ngày 20 tháng 1), và chứng cứ nào cần bảo vệ kỹ nhất. Khi đi hỏi luật sư hay nộp đơn, đưa dòng thời gian này kèm chứng cứ theo đúng thứ tự giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian giải thích. Con số ngày cụ thể ở ví dụ chỉ để minh hoạ; ngày cuối cùng chính xác tính theo quy tắc của Bộ luật Dân sự về thời hạn.
Nhìn từ phía người đang nợ
Bài này không dạy cách gài bẫy người nợ, và cũng không dạy người nợ cách né. Từ phía bên vay, điều nên biết là: một tin nhắn hứa trả, một lần trả bớt đều là sự thừa nhận nghĩa vụ, làm bên cho vay có thêm thời gian để đòi qua toà. Đó là hệ quả bình thường của việc mình thực sự có nợ.
Nếu bạn cho rằng số tiền bị đòi không đúng, đã trả rồi, hoặc khoản tiền đó là cho chứ không phải vay, hãy nói rõ điều đó bằng văn bản ngay, kèm chứng cứ. Im lặng không phải là thừa nhận, nhưng một câu trả lời mơ hồ như "để tính" cũng không bảo vệ bạn khi bên kia có chứng cứ khác.
Cách tốt nhất cho cả hai bên vẫn là một thoả thuận trả nợ rõ ràng: số tiền, kỳ trả, lãi nếu có, chữ ký hai bên. Thoả thuận đó vừa là hoà giải, vừa là chứng cứ, và thường rẻ hơn rất nhiều so với một vụ kiện.
Câu hỏi thường gặp
Bên nợ chỉ trả lời "ừ" khi mình nhắn đòi thì có tính là thừa nhận nợ không?
Khó. Một chữ "ừ" có thể chỉ là đã đọc. Nếu tin nhắn đòi của bạn ghi rõ số tiền và khoản nợ, câu trả lời ngắn có thể được đánh giá cùng ngữ cảnh, nhưng không chắc. Nên đề nghị bên kia xác nhận rõ số nợ.
Bên nợ trả 500 nghìn rồi im luôn thì thời hiệu tính sao?
Việc trả một phần nghĩa vụ có thể làm thời hiệu khởi kiện bắt đầu lại từ ngày tiếp theo sau ngày trả, theo Bộ luật Dân sự 2015. Lưu sao kê và tin nhắn đi kèm để chứng minh khoản chuyển đó là trả nợ.
Thừa nhận nợ bằng lời nói có được không?
Được, nhưng khó chứng minh. Nếu có người làm chứng hoặc ghi âm thu thập hợp pháp, lời thừa nhận có thể được toà xem xét. Tốt nhất là đề nghị bên kia xác nhận lại bằng tin nhắn hoặc giấy viết tay.
Ảnh chụp màn hình tin nhắn có được toà chấp nhận không?
Có thể được xem xét, nhưng dễ bị phản bác nếu rời rạc, không rõ người gửi, thời gian. Giữ thiết bị gốc, chụp cả chuỗi hội thoại, và với tin nhắn quan trọng có thể nhờ thừa phát lại lập vi bằng.
Hai bên đã thống nhất lịch trả nợ mới thì thời hiệu tính từ đâu?
Thoả thuận đó có thể được xem là hoà giải hoặc thừa nhận nghĩa vụ, làm thời hiệu bắt đầu lại. Đồng thời, các kỳ trả mới trong thoả thuận cũng là những mốc đến hạn mới. Ghi thoả thuận thành văn bản có ngày và chữ ký.
Có thể nhờ người khác nhắn hộ để bên nợ thừa nhận không?
Có thể nhờ người thân, người làm chứng có mặt khi đòi nợ, nhưng không dùng thủ đoạn lừa dối, mạo danh hay đe doạ để lấy lời thừa nhận. Chứng cứ thu thập trái pháp luật có thể không được chấp nhận và gây rắc rối cho chính bạn.