Theo Điều 70 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi năm 2017), người bị kết án đương nhiên được xoá án tích nếu từ khi chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo, đã chấp hành xong hình phạt bổ sung và các quyết định khác của bản án, không phạm tội mới trong thời hạn 1 năm, 2 năm, 3 năm hoặc 5 năm tuỳ mức hình phạt. Phần lớn câu hỏi thực tế không nằm ở con số mà ở chỗ: tính từ ngày nào.
Bài này chỉ đi vào cách tính mốc thời gian, dành cho người đã chấp hành xong án và gia đình đang chuẩn bị hồ sơ xin việc, đi học, đi nước ngoài, hoặc làm giấy tờ cần phiếu lý lịch tư pháp. Khái niệm xoá án tích nói chung và thủ tục xin phiếu lý lịch tư pháp bạn có thể tìm ở các hướng dẫn thủ tục. Mọi con số dưới đây theo Bộ luật Hình sự 2015 đã sửa đổi năm 2017; bạn nên đối chiếu bản hợp nhất mới nhất.
Bảng thời hạn đương nhiên xoá án tích
Bảng theo khoản 2 Điều 70 Bộ luật Hình sự. Thời hạn được tính sau khi đã đủ các điều kiện về chấp hành, không phải tính từ ngày tuyên án.
| Hình phạt đã tuyên | Thời hạn không phạm tội mới | Mốc bắt đầu tính |
|---|---|---|
| Cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, phạt tù cho hưởng án treo | 1 năm | Chấp hành xong hình phạt chính, hoặc hết thời gian thử thách án treo |
| Phạt tù đến 5 năm | 2 năm | Chấp hành xong hình phạt tù |
| Phạt tù từ trên 5 năm đến 15 năm | 3 năm | Chấp hành xong hình phạt tù |
| Phạt tù trên 15 năm, tù chung thân hoặc tử hình đã được giảm án | 5 năm | Chấp hành xong hình phạt tù |
Ngoài điều kiện thời gian, người đó phải đã chấp hành xong hình phạt bổ sung và các quyết định khác của bản án. Thiếu một trong hai vế thì chưa đủ điều kiện, dù thời gian đã trôi qua.
Đối với một số nhóm tội như xâm phạm an ninh quốc gia, phá hoại hoà bình, chống loài người, tội phạm chiến tranh, việc xoá án tích không đương nhiên mà theo quyết định của Toà án, với thời hạn riêng theo Điều 71.
Án treo: tính từ khi hết thời gian thử thách, không phải ngày tuyên
Đây là chỗ nhầm nhiều nhất. Người được hưởng án treo không phải ở tù, nên hay nghĩ thời hạn xoá án tích tính từ ngày bản án có hiệu lực. Theo Điều 70, mốc là khi hết thời gian thử thách án treo. Nếu bản án tuyên 2 năm tù cho hưởng án treo với thời gian thử thách 4 năm, thì phải qua hết 4 năm thử thách, rồi thêm 1 năm không phạm tội mới (và đã xong các phần khác của bản án), mới đương nhiên được xoá án tích.
Ví dụ giả định: bản án có hiệu lực tháng 6 năm thứ nhất, thời gian thử thách 3 năm, hết vào tháng 6 năm thứ tư. Người này đã nộp xong khoản phạt bổ sung và bồi thường từ năm thứ hai. Đến tháng 6 năm thứ năm, nếu không phạm tội mới, người này đủ điều kiện đương nhiên xoá án tích. Tổng cộng khoảng bốn năm kể từ khi bản án có hiệu lực, không phải một năm.
Trong thời gian thử thách, nếu được Toà án rút ngắn thời gian thử thách theo quy định thì mốc hết thử thách cũng sớm hơn. Ngược lại, nếu vi phạm nghĩa vụ trong thời gian thử thách đến mức bị buộc chấp hành hình phạt tù, thì cách tính chuyển sang theo hình phạt tù đã chấp hành.
Hình phạt bổ sung có thể kéo dài mốc
Hình phạt bổ sung là gì. Ngoài hình phạt chính, bản án có thể tuyên hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, cấm cư trú, quản chế, tước một số quyền công dân, phạt tiền (khi không là hình phạt chính).
Phải chấp hành xong. Điều kiện xoá án tích yêu cầu đã chấp hành xong hình phạt bổ sung. Nếu bản án cấm hành nghề 3 năm sau khi ra tù, thì phải hết 3 năm đó.
Khi hình phạt bổ sung dài hơn thời hạn xoá. Khoản 3 Điều 70 quy định: nếu thời hạn của hình phạt bổ sung là quản chế, cấm cư trú, tước một số quyền công dân, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định dài hơn thời hạn xoá án tích tương ứng, thì người đó đương nhiên được xoá án tích khi chấp hành xong hình phạt bổ sung.
Đọc kỹ bản án. Hình phạt bổ sung đôi khi bị bỏ quên vì nằm ở cuối bản án. Hãy đọc lại toàn bộ phần quyết định để không tính thiếu.
Phần bồi thường, án phí: "các quyết định khác của bản án"
Điều 70 yêu cầu người bị kết án đã chấp hành xong "các quyết định khác của bản án". Theo cách hiểu phổ biến, phần này bao gồm nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, trả lại tài sản, nộp án phí và các nghĩa vụ dân sự khác mà bản án tuyên. Chưa thi hành xong phần này thì thường chưa đủ điều kiện đương nhiên xoá án tích, dù thời gian đã trôi qua bao lâu.
Trên thực tế có những trường hợp vướng mắc: người được bồi thường không nhận, không tìm thấy, hoặc hai bên đã tự thoả thuận xong ngoài cơ quan thi hành án mà không có giấy tờ. Để tránh bị kẹt khi xin phiếu lý lịch tư pháp, bạn nên có xác nhận của cơ quan thi hành án dân sự về việc đã thi hành xong, hoặc giấy tờ chứng minh thoả thuận đã được ghi nhận theo đúng thủ tục.
Nếu vì hoàn cảnh mà phần nghĩa vụ dân sự chưa thể thi hành xong, hãy hỏi người làm nghề về các cơ chế mà pháp luật thi hành án và văn bản hướng dẫn có thể áp dụng, thay vì để hồ sơ treo nhiều năm. Đây là chỗ một buổi tư vấn đúng người tiết kiệm được rất nhiều thời gian.
Phạm tội mới khi chưa được xoá án tích
Mốc bị tính lại. Theo Điều 73 Bộ luật Hình sự về cách tính thời hạn xoá án tích, nếu người bị kết án chưa được xoá án tích mà thực hiện hành vi phạm tội mới và bị Toà án kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật, thì thời hạn để xoá án tích cũ được tính lại từ ngày chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo của bản án mới.
Hai án cùng xoá theo mốc mới. Nói cách khác, án cũ không được xoá riêng; cả hai cùng chờ theo mốc của bản án mới.
Tái phạm, tái phạm nguy hiểm. Phạm tội mới khi chưa được xoá án tích còn có thể bị coi là tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm theo quy định của Bộ luật, là tình tiết tăng nặng hoặc tình tiết định khung.
Vi phạm hành chính không làm tính lại. Chỉ hành vi phạm tội mới bị kết án mới làm tính lại mốc xoá án tích. Bị xử phạt vi phạm hành chính trong thời gian chờ không làm thay đổi mốc này, dù vẫn nên tránh.
Người dưới 18 tuổi và người được miễn hình phạt
Bộ luật Hình sự có quy định riêng cho người dưới 18 tuổi phạm tội. Theo Điều 107, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi bị kết án, và người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi bị kết án về tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng, hoặc tội rất nghiêm trọng do vô ý, được coi là không có án tích. Người dưới 18 bị áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng cũng được coi là không có án tích. Trường hợp khác, thời hạn xoá án tích với người dưới 18 tuổi ngắn hơn người đã thành niên.
Người được miễn hình phạt thì không bị coi là có án tích, theo Điều 69. Đây là điểm ít người biết, nhất là với các vụ được Toà án miễn hình phạt do có nhiều tình tiết giảm nhẹ.
Những quy định này có ý nghĩa thực tế lớn với người trẻ: hồ sơ đi học, đi làm, xin thị thực có thể đã sạch mà gia đình không biết, vẫn nghĩ phải chờ thêm nhiều năm. Hãy đọc lại bản án và đối chiếu điều luật trước khi kết luận.
Tự tính mốc của mình trước khi xin phiếu lý lịch tư pháp
Cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp có trách nhiệm cập nhật và cấp phiếu xác nhận không có án tích khi đủ điều kiện. Nhưng tự tính trước giúp bạn biết khi nào nộp hồ sơ, và chuẩn bị giấy tờ còn thiếu.
- Lấy bản án (và quyết định của toà cấp phúc thẩm nếu có), xác định hình phạt chính, hình phạt bổ sung và các nghĩa vụ dân sự đã tuyên.
- Xác định ngày chấp hành xong hình phạt chính: ngày ra trại ghi trên giấy chứng nhận chấp hành xong án phạt tù, hoặc ngày hết thời gian thử thách án treo theo giấy chứng nhận tương ứng.
- Xác định ngày chấp hành xong hình phạt bổ sung và các nghĩa vụ dân sự, kèm giấy xác nhận của cơ quan thi hành án.
- Lấy mốc muộn nhất trong các mốc trên, cộng thêm thời hạn 1, 2, 3 hoặc 5 năm theo bảng.
- Kiểm tra trong khoảng đó có bị kết án về tội mới không.
- Khi đã qua mốc, nộp hồ sơ xin phiếu lý lịch tư pháp, mang theo các giấy chứng nhận và giấy xác nhận để đối chiếu nếu dữ liệu chưa cập nhật.
Phiếu lý lịch tư pháp số 1 không ghi án tích đã được xoá; phiếu số 2, cấp cho cơ quan tiến hành tố tụng hoặc theo yêu cầu của chính người đó, ghi đầy đủ cả án tích đã được xoá. Nếu nơi nhận hồ sơ yêu cầu phiếu số 2, án cũ vẫn hiện, kèm thông tin đã xoá.
Nếu cách tính của bạn khác với cơ quan cấp phiếu, hãy đề nghị giải thích bằng văn bản. Với trường hợp vướng ở phần bồi thường hoặc có nhiều bản án, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được hướng dẫn hồ sơ cần bổ sung.
Câu hỏi thường gặp
Án treo bao lâu thì được xoá án tích?
Theo Điều 70 Bộ luật Hình sự, người bị phạt tù cho hưởng án treo đương nhiên được xoá án tích nếu trong 1 năm kể từ khi hết thời gian thử thách án treo không phạm tội mới, và đã chấp hành xong hình phạt bổ sung cùng các quyết định khác của bản án.
Ra tù sau bản án 3 năm thì bao lâu được xoá án tích?
Phạt tù đến 5 năm thuộc mức 2 năm. Tính từ ngày chấp hành xong hình phạt tù, với điều kiện đã chấp hành xong hình phạt bổ sung, các nghĩa vụ khác của bản án và không phạm tội mới trong 2 năm đó.
Chưa bồi thường xong có được xoá án tích không?
Theo cách hiểu phổ biến của Điều 70, nghĩa vụ bồi thường là một phần của các quyết định khác của bản án, chưa thi hành xong thì thường chưa đủ điều kiện đương nhiên xoá án tích. Trường hợp vướng mắc nên hỏi cơ quan thi hành án và người làm nghề.
Đã xoá án tích thì phiếu lý lịch tư pháp còn ghi không?
Phiếu lý lịch tư pháp số 1 không ghi án tích đã được xoá. Phiếu số 2 ghi đầy đủ các án tích, kể cả án tích đã được xoá. Bạn nên xem nơi nhận hồ sơ yêu cầu loại phiếu nào.
Bị phạt hành chính trong thời gian chờ có làm tính lại mốc không?
Không. Chỉ khi phạm tội mới và bị kết án bằng bản án có hiệu lực thì mốc xoá án tích cũ mới tính lại. Xử phạt vi phạm hành chính không làm thay đổi mốc này.
Người phạm tội khi chưa đủ 16 tuổi có bị coi là có án tích không?
Theo Điều 107 Bộ luật Hình sự, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi bị kết án được coi là không có án tích. Người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi cũng được coi là không có án tích trong một số trường hợp luật quy định.