Hộ chiếu phổ thông Việt Nam cấp cho người từ 14 tuổi có thời hạn 10 năm, cho trẻ dưới 14 tuổi là 5 năm, và cả hai loại đều không được gia hạn: hết hạn là làm hộ chiếu mới. Nhưng câu hỏi thực tế hay gặp hơn là "hộ chiếu còn bao lâu thì vẫn đi được". Câu trả lời không nằm ở luật Việt Nam mà ở yêu cầu của nước bạn đến và của hãng bay: rất nhiều nơi đòi hộ chiếu còn hạn tối thiểu vài tháng, phổ biến nhất là sáu tháng.
Bài này giải thích thời hạn hộ chiếu theo Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam, cách tự tính ngày hộ chiếu "hết dùng được" cho một chuyến đi cụ thể, những lý do khiến bạn phải làm mới sớm dù hộ chiếu còn hạn, và lịch chuẩn bị để không bị động. Thủ tục làm hộ chiếu từng bước không phải trọng tâm ở đây. Yêu cầu nhập cảnh của mỗi nước có thể thay đổi bất cứ lúc nào, nên trước mỗi chuyến đi bạn cần kiểm lại với cơ quan đại diện của nước đến và hãng bay.
Thời hạn hộ chiếu phổ thông Việt Nam
Bảng dưới tóm tắt các loại hộ chiếu phổ thông người dân hay cầm. Hộ chiếu ngoại giao, công vụ có quy định riêng về thời hạn và gia hạn, cấp theo cơ quan quản lý cán bộ nên không đưa vào đây.
| Loại | Ai được cấp | Thời hạn | Gia hạn |
|---|---|---|---|
| Hộ chiếu phổ thông | Công dân từ đủ 14 tuổi | 10 năm kể từ ngày cấp | Không được gia hạn |
| Hộ chiếu phổ thông | Công dân dưới 14 tuổi | 5 năm kể từ ngày cấp | Không được gia hạn |
| Hộ chiếu phổ thông cấp theo thủ tục rút gọn | Một số trường hợp đặc biệt, ví dụ người ở nước ngoài mất hộ chiếu cần về nước | Không quá 12 tháng | Không được gia hạn |
Ngày hết hạn in trên trang thông tin cá nhân. Hộ chiếu cấp từ khoảng năm 2023 có thêm chip điện tử, nhưng hộ chiếu không gắn chip còn hạn vẫn có giá trị bình thường đến hết hạn in trên đó; bạn không phải làm lại chỉ để có chip.
Không gia hạn có nghĩa là bạn không thể mang hộ chiếu cũ đến xin "kéo dài" thêm vài năm. Muốn dùng tiếp, bạn nộp hồ sơ cấp hộ chiếu mới, nhận cuốn mới với số mới. Hộ chiếu cũ thường được huỷ giá trị khi cấp mới, có thể được trả lại cho bạn giữ nếu còn thị thực cần dùng; chuyện trả lại hay không bạn hỏi rõ khi nộp hồ sơ.
Vì sao "còn hạn" chưa chắc đã đi được: quy tắc sáu tháng
Phần lớn các nước muốn chắc rằng nếu khách bị kẹt lại vì ốm đau, hoãn chuyến hay bất kỳ lý do gì, hộ chiếu của khách vẫn còn giá trị để về nước. Vì vậy họ đặt yêu cầu tối thiểu về thời hạn còn lại của hộ chiếu, tính từ ngày nhập cảnh hoặc từ ngày dự kiến rời đi. Mức hay gặp nhất, đặc biệt ở nhiều nước châu Á, là hộ chiếu phải còn hạn ít nhất sáu tháng kể từ ngày nhập cảnh.
Mỗi nơi tính một kiểu. Khối Schengen ở châu Âu thường yêu cầu hộ chiếu còn hạn ít nhất ba tháng sau ngày bạn dự kiến rời khỏi khối, và hộ chiếu phải được cấp trong vòng mười năm gần nhất. Có nước chỉ yêu cầu hộ chiếu còn hạn trong suốt thời gian lưu trú. Có nước tính sáu tháng từ ngày rời đi chứ không phải ngày đến. Đi quá cảnh cũng có thể phát sinh yêu cầu riêng của nước quá cảnh.
Người kiểm đầu tiên thường không phải cán bộ cửa khẩu nước ngoài mà là nhân viên làm thủ tục của hãng bay ở sân bay khởi hành. Hãng bay phải chịu chi phí chở khách quay về nếu khách bị từ chối nhập cảnh, nên họ có quyền và có lý do từ chối chở khách có hộ chiếu không đạt yêu cầu. Nhiều người chỉ biết điều này khi đã đứng ở quầy, vé đã mua, khách sạn đã đặt.
Kết luận thực dụng: đừng dừng ở câu "hộ chiếu còn hạn". Hãy hỏi "hộ chiếu còn hạn đến ngày nào so với ngày về của chuyến đi, theo cách tính của nước đến".
Tự tính hộ chiếu còn đủ hạn cho chuyến đi hay không
Làm phép kiểm này ngay khi bắt đầu lên kế hoạch, trước khi mua vé, vì nhiều vé giá rẻ không hoàn được.
- Ghi ngày hết hạn trên hộ chiếu của từng người đi, kể cả trẻ em. Hộ chiếu trẻ em hết hạn sau năm năm nên dễ bị quên nhất.
- Tra yêu cầu thời hạn hộ chiếu của nước đến và các nước quá cảnh trên trang thông tin của cơ quan đại diện nước đó hoặc mục điều kiện nhập cảnh của hãng bay.
- Xác định mốc tính: từ ngày nhập cảnh, từ ngày rời đi, hay chỉ cần còn hạn trong thời gian lưu trú. Lấy ngày tương ứng trong lịch trình của bạn.
- Cộng số tháng tối thiểu vào mốc đó. Nếu kết quả vượt ngày hết hạn của hộ chiếu, hộ chiếu không đạt. Ví dụ giả định: về nước ngày 20/12, nước đến đòi sáu tháng tính từ ngày rời đi, thì hộ chiếu phải còn hạn ít nhất đến 20/6 năm sau.
- Cộng thêm một khoảng đệm vài tuần cho khả năng hoãn chuyến hoặc đổi lịch. Nếu sát quá, làm hộ chiếu mới trước khi xin thị thực, vì thị thực dán vào hộ chiếu nào thì gắn với hộ chiếu đó.
Nếu cả nhà đi cùng, hãy làm phép tính cho từng người. Đã có trường hợp cả gia đình phải bỏ chuyến vì một đứa trẻ có hộ chiếu còn bốn tháng.
Những lý do buộc làm mới hộ chiếu sớm dù còn hạn
Ngoài chuyện thời hạn còn lại không đủ, các tình huống dưới đây cũng khiến hộ chiếu trên thực tế "hết dùng được" trước ngày in trên đó.
- Hết trang trống. Nhiều nước yêu cầu còn ít nhất một hoặc hai trang trống liền nhau để dán thị thực và đóng dấu; người đi lại nhiều lần trong năm dễ hết trang trước khi hết hạn.
- Hộ chiếu hư hỏng: rách trang thông tin, bong lớp phủ, ngấm nước, chip không đọc được, hoặc có vết sửa chữa. Cán bộ cửa khẩu có thể nghi ngờ tính nguyên vẹn của hộ chiếu và từ chối.
- Thông tin cá nhân thay đổi: đổi họ tên, cải chính ngày sinh, xác định lại giới tính. Hộ chiếu phải khớp với giấy tờ hộ tịch và căn cước hiện hành.
- Ngoại hình thay đổi quá nhiều so với ảnh, thường gặp ở trẻ nhỏ. Không có quy định cứng, nhưng ảnh khó nhận diện có thể gây chậm trễ khi qua cửa.
- Nước đến yêu cầu hộ chiếu được cấp trong một số năm gần nhất (như yêu cầu mười năm của khối Schengen) hoặc có yêu cầu riêng về loại hộ chiếu.
- Hộ chiếu đã báo mất. Khi đã khai báo mất, hộ chiếu đó bị huỷ giá trị dù sau này tìm lại được; dùng lại hộ chiếu đã báo mất để xuất nhập cảnh là sai quy định.
Báo mất hộ chiếu càng sớm càng tốt sau khi phát hiện, theo thời hạn luật định, để tránh người khác lợi dụng. Cách khai báo khi mất ở nước ngoài có quy trình riêng với cơ quan đại diện Việt Nam.
Thị thực còn hạn trong hộ chiếu cũ thì sao
Đây là tình huống của nhiều người làm việc, học tập hay đi lại thường xuyên: hộ chiếu cũ sắp hết hạn nhưng thị thực nhiều lần dán trong đó còn hạn vài năm. Làm hộ chiếu mới có làm mất thị thực không? Không có câu trả lời chung, vì thị thực là quyết định của nước cấp chứ không phải của Việt Nam.
Một số nước chấp nhận bạn mang theo cả hộ chiếu cũ (còn thị thực) và hộ chiếu mới khi nhập cảnh, miễn là thông tin cá nhân khớp nhau. Một số nước yêu cầu chuyển thị thực sang hộ chiếu mới hoặc xin lại. Với thị thực điện tử, thị thực thường gắn với số hộ chiếu đã khai, nên khi đổi hộ chiếu bạn có thể phải cập nhật thông tin hoặc xin thị thực mới.
Việc bạn cần làm là hỏi trước ở phía Việt Nam rằng hộ chiếu cũ có được trả lại sau khi cắt góc hoặc huỷ giá trị hay không, rồi hỏi cơ quan đại diện của nước cấp thị thực về cách dùng thị thực trong hộ chiếu cũ. Ghi lại câu trả lời bằng văn bản hoặc chụp lại trang thông tin chính thức, để khi đứng ở quầy hãng bay bạn có căn cứ giải thích.
Trong mọi trường hợp, đừng để hộ chiếu cũ hết hạn hẳn rồi mới tính. Hộ chiếu hết hạn kèm thị thực còn hạn là tổ hợp dễ gây tranh luận nhất ở cửa khẩu.
Lịch làm hộ chiếu mới trước chuyến đi
Thời gian xử lý hồ sơ phụ thuộc nơi nộp, hình thức nộp trực tuyến hay trực tiếp và thời điểm trong năm. Lịch dưới đây là khung tham khảo để bạn chủ động, không phải thời hạn giải quyết theo quy định.
| Thời điểm | Việc nên làm | Lý do |
|---|---|---|
| Khi hộ chiếu còn khoảng 12 tháng | Kiểm lịch đi lại năm tới, so với quy tắc sáu tháng | Nếu có chuyến đi trong nửa cuối của 12 tháng này, hộ chiếu nhiều khả năng không đạt |
| Khi hộ chiếu còn khoảng 8–9 tháng | Nộp hồ sơ cấp hộ chiếu mới nếu sắp có chuyến đi | Còn đủ thời gian nhận hộ chiếu rồi xin thị thực trên hộ chiếu mới |
| Trước khi xin thị thực | Chốt dùng hộ chiếu nào | Thị thực gắn với số hộ chiếu, đổi sau sẽ tốn công |
| Trước mùa cao điểm | Tránh nộp sát kỳ nghỉ lễ, Tết, mùa hè | Lượng hồ sơ tăng, thời gian chờ có thể dài hơn bình thường |
| Với trẻ em | Kiểm hộ chiếu của con mỗi năm một lần | Thời hạn chỉ năm năm, ảnh và ngoại hình thay đổi nhanh |
Hồ sơ cấp hộ chiếu phổ thông có thể nộp trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công hoặc nộp trực tiếp ở cơ quan quản lý xuất nhập cảnh thuộc công an. Lệ phí và thời hạn giải quyết theo văn bản hiện hành; bạn xem trực tiếp khi nộp để có con số đúng tại thời điểm đó.
Hộ chiếu của trẻ em: năm năm trôi nhanh hơn bạn nghĩ
Hộ chiếu của trẻ dưới 14 tuổi có thời hạn năm năm. Trẻ làm hộ chiếu năm hai tuổi để đi du lịch cùng gia đình sẽ có hộ chiếu hết hạn năm bảy tuổi, thường đúng vào lúc gia đình đang tính một chuyến đi khác và không ai nhớ đã làm từ bao giờ. Cộng thêm quy tắc sáu tháng, hộ chiếu của trẻ thực chất chỉ "dùng được" khoảng bốn năm rưỡi cho các nước áp dụng quy tắc này.
Khi trẻ gần đủ 14 tuổi, phụ huynh nên cân nhắc thời điểm làm hộ chiếu mới. Hộ chiếu làm trước 14 tuổi chỉ có thời hạn năm năm; làm sau khi đủ 14 tuổi sẽ được mười năm. Nếu không có chuyến đi gấp, chờ qua mốc 14 tuổi giúp gia đình đỡ một lần làm thủ tục. Nếu có chuyến đi trước đó, cứ làm theo nhu cầu, đừng để mốc tuổi làm lỡ việc.
Hồ sơ của trẻ chưa thành niên do cha, mẹ hoặc người giám hộ đứng khai và ký, và trẻ thường phải có mặt để chụp ảnh, thu nhận vân tay theo độ tuổi. Nếu cha mẹ đang ở hai nơi khác nhau hoặc có tranh chấp về quyền nuôi con, hãy chuẩn bị sớm hơn vì có thể phát sinh giấy tờ chứng minh tư cách người đại diện.
Câu hỏi thường gặp
Hộ chiếu còn 5 tháng có đi du lịch nước ngoài được không?
Tuỳ nước đến. Nhiều nước yêu cầu hộ chiếu còn ít nhất sáu tháng kể từ ngày nhập cảnh, khi đó hộ chiếu còn năm tháng sẽ không đạt. Một số nước yêu cầu ít hơn. Bạn cần kiểm yêu cầu của nước đến và hãng bay trước khi mua vé.
Hộ chiếu Việt Nam có gia hạn được không?
Hộ chiếu phổ thông không được gia hạn theo Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam. Khi hết hạn hoặc sắp hết hạn, bạn làm thủ tục cấp hộ chiếu mới với số mới, không phải xin kéo dài hộ chiếu cũ.
Hộ chiếu không gắn chip còn hạn có phải đổi không?
Không phải. Hộ chiếu không gắn chip còn hạn vẫn có giá trị đến hết thời hạn in trên đó. Bạn chỉ làm mới khi hết hạn, sắp hết hạn so với yêu cầu chuyến đi, hết trang, hư hỏng hoặc thông tin cá nhân thay đổi.
Làm hộ chiếu mới thì thị thực trong hộ chiếu cũ còn dùng được không?
Còn hay không do nước cấp thị thực quyết định. Một số nước cho mang kèm hộ chiếu cũ khi nhập cảnh, một số yêu cầu chuyển hoặc xin lại. Hãy hỏi cơ quan đại diện của nước đó và hỏi phía Việt Nam về việc trả lại hộ chiếu cũ.
Trẻ 13 tuổi nên làm hộ chiếu ngay hay chờ đủ 14 tuổi?
Nếu chưa có chuyến đi, chờ đủ 14 tuổi giúp hộ chiếu có thời hạn mười năm thay vì năm năm. Nếu có chuyến đi trước mốc đó, cứ làm hộ chiếu năm năm theo nhu cầu rồi đổi sau, không nên để lỡ chuyến vì tiếc thời hạn.
Hộ chiếu hết hạn rồi có dùng làm giấy tờ tuỳ thân trong nước được không?
Hộ chiếu hết hạn không còn là giấy tờ tuỳ thân hợp lệ để giao dịch hay đi máy bay. Trong nước, bạn dùng thẻ căn cước hoặc căn cước điện tử. Hộ chiếu cũ chỉ nên giữ làm tài liệu đối chiếu lịch sử xuất nhập cảnh.